Dünya Gıda Dergisi - 2014/Nisan

Son Sayı

Dünya Gıda Arşivi

ARŞİV

Faydalı Bağlantılar

T.C Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü
İhracat Bilgi Platformu
T.C Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
FAO
KOSGEB
TMMOB Gıda Mühendisleri Odası
TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası
Türkiye Gıda Sanayi İşverenleri Sendikası
Türkiye Gıda Dernekleri Federasyonu


ANKET

 
En çok tükettiğiniz atıştırmalık hangisi?
 
Kuruyemiş ve kuru meyveler
Cips, patlamış mısır v.b
Meyve
Bisküvi, şekerleme v.b



Yazım Kuralları

Sebze olarak değerlendirilen yeşillikler“Molehiya”

“Kıbrıs Türk mutfağında, özel olarak yetiştirilen “molehiya” bitkisinin yaprakları kullanılarak yapılan aynı adı taşıyan bir yemek çeşididir. Yazın kurutulup bir müddet saklandıktan sonra kuzu eti veya tavuk etiyle pişirilen molehiya, servisi çukur tabakta bulgur pilavı ve yoğurt'la yapılan lezzetli bir yemektir.”

Prof. Dr. Dursun EŞİYOK Araş. Gör. Tansel KAYGISIZ AŞÇIOĞUL Dr. M. Kadri BOZOKALFA E.Ü. Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü email:dursun.esiyok@.ege.edu.tr Yetiştiriciliği 200 yıl öncesine dayanan ve anavatanı Hindistan olarak bilinen Molehiya, tek yıllık, yazlık, otsu bir bitkidir. Molehiya’nın yer aldığı Corchorus genusu bünyesinde 50-60 tür bulundurmasına rağmen Dünya’da ticari olarak lifi için değerlendirilen iki türü bulunmaktadır (Corchorus capsularis ve Corchorus olitorius). Dünyanın farklı coğrafyalarında tarımı yapılırken, özellikle Bangladeş, Çin, Hindistan, Endonezya, Malezya, Tayland, Nepal, Japonya, İran, Akdeniz ülkeleri ile Amerika'da yetiştirildiği bilinmektedir. Üretimin yapıldığı yerlerin büyük bir bölümünde lif bitkisi olarak değerlendirilen bitki, birçok ülkede jüt olarak bilinmektedir. Bununla birlikte bazı Akdeniz ülkelerinde daha çok yetiştirilen Corchorus olitorius’un tohumları yemeklere çeşni katmak, taze veya kurutulmuş yaprakları yemeklik olarak, kuru yaprakları ise bitki çayı yapımında değerlendirilmektedir. Bu bitkinin gıda, çeşni ve çay olarak tüketiminin en yoğun yapıldığı ülkelerin başında Akdeniz havzasında yer alan Mısır, Lübnan, Filistin, Ürdün, Suriye, Tunus ve Kıbrıs gelmektedir. Kıbrıs’ta yaşayan Türk’lerin geleneksel yemekleri arasında yer alan molehiya, Kıbrıs’da en fazla Mesarya ovasında yetiştirilmektedir. Ülkemizde ise güney ve batı bölgelerimizde birkaç ilde yetiştiriciliğinden bahsedilmesine karşın üretimi ile ilgili yeterli veri bulunmamaktadır. Kıbrıs Türk mutfağında, özel olarak yetiştirilen “molehiya” bitkisinin yaprakları kullanılarak yapılan aynı adı taşıyan bir yemek çeşididir. Yazın kurutulup bir müddet saklandıktan sonra kuzu eti veya tavuk etiyle pişirilen molehiya, servisi çukur tabakta bulgur pilavı ve yoğurt'la yapılan lezzetli bir yemektir. Molehiya bitkisinin kurutulmuş haldeki yapraklarının kokusu kına otuna benzemektedir. Molehiya Kuzey Kıbrıs'ın meşhur yemeklerinden biri olarak bilinse de Arap orijinli bir yemektir. Morfolojik özellikler Molehiya, keneviri andıran sarı çiçekli, tohumları susam büyüklüğünde ve kurumuş haliyle siyah renkli olan bir bitkidir. Bitkinin boyu yetişme ve bakım şartlarına göre 50-200 cm arasında değişmekle birlikte 400 cm’e kadar uzayabildiği belirtilmektedir. Dallar gövde üzerinde spiral şekilde yer almakta ve bu dallar üzerinde yan dallar meydana gelmektedir. Yapraklar gövde ve yan dallar üzerinde bulunan boğumlardan çıkar. Mızrak şeklinde olan yaprakların kenarları girintili çıkıntılı olup nane yapraklarına çok benzer. Yetiştirme koşullarına bağlı olarak renkleri açık yeşilden koyu yeşile kadar değişebilir. Gövde ve yan dalların uç kısmında yer alan yaprakların koltuklarında genelde çiçekler oluşur ve sarı renklidir. Dört taç yaprak bulunan çiçekte dişi organ döllenmeden sonra uzar ve sivri bir koza halini alır. Koza içerisinde siyah böbrek şeklinde tohumlar bulunmaktadır. İklim ve toprak istekleri Bitki tropik ve subtropik iklime sahip yerlerde yetiştirilir. Bununla birlikte, ılıman, neredeyse hiç don olmayan bölgelerde daha iyi gelişebilmektedir. Bitki gelişimi için en ideal topraklar alüviyal yapıda olmasına karşın, hafif killi ve ağır topraklarda sulamak koşulu ile yetiştirilebilir. Toprak pH’sı bakımından nötr (6.5-7.5) topraklar tercih edilmelidir. Bitkinin optimum gelişmesi için 27-320 C sıcaklıklara ihtiyaç vardır. Kuraklık stresine dayanıklı olan bitki uygun nem koşullarında optimum gelişme gösterir ve sebze olarak değerlendirilen yaprakların kalitesi ve verimi artar. Sebze olarak değerlendirilen yaprakların gıda olarak tüketilebilmesi için nem koşullarını optimum olması gerekir. Yeterli olmayan nem koşulları yaprakların kalitesini olumsuz yönde etkiler ve gıda olarak tüketilmesini engeller. Yapraklar sertleşir ve lifli bir hal alır. Yetiştirme tekniği Ekim zamanı Kıbrıs’da Nisan ayı ortalarıdır. Ülkemiz koşullarında ise tohum ekimi Nisan sonu Mayıs ayı başlarıdır. Toprak hazırlanıp tesviye edildikten sonra tohumlar serpme şeklinde ekilir (Şekil 1). Dekara 4-5 kg tohum yeterlidir. Bitkinin fazla sık veya fazla seyrek ekilmesi istenmez. Sık ekim, bitki gelişimini olumsuz yönde etkilerken seyrek yapılmış tohum ekimi de verimi olumsuz yönde etkiler (Şekil 2). Üreticiler seyrek ekilmiş olan molehiyanın uçlarını kırıp dallanmayı teşvik ederek bitkilerin fazla dallanmasını dolayısıyla hasat edilen yaprak miktarının artmasını sağlar. Tohum ekimde dikkat edilecek bir diğer konu tohum ekim derinliğidir. Molehiya tohumları oldukça küçük olduğu için tohum ekiminin derim yapılmamasına dikkat edilmeli yüzeysel tohum ekimi uygulanmalıdır. Molehiya bitkisi topraktan fazla miktarda besin maddesi kaldırdığından farklı türler ile münavebe yapılarak yetiştirilmesi tavsiye edilmektedir. Yetiştiricilikte ilk sulama, tohumlar ekildikten sonra yapılmalı, 3-4 gün sonra ikinci bir sulama yapılmalıdır. Daha sonraki sulamalar toprağın nem durumuna göre düzenli ve zamanında yapılmalıdır. Hasat ve değerlendirme Molehiya bitkisi iyi bakım koşulları uygulandığında 40-50 gün içinde hasat olgunluğuna ulaşmaktadır. Gelişen bitkiler biçildikten sonra gübre verilerek sulama yapılır ve ikinci biçim gerçekleştirilir. Bazı üreticilerin bir yetiştirme döneminde üç biçim yaptığı bilinirken hasat edilen bitkiler maydanoz, roka vb. yaprağı yenen yeşillikler gibi demetlenerek tüketim merkezlerinde satılırlar (Şekil 3). İyi bakım koşullarında ilk iki biçim ile dekardan 3000-3500 demet ürün alınabilmektedir. Hasat edilen sürgünlerin üzerindeki taze yapraklar ayıklanarak damak zevkine uygun çeşitli yemekler hazırlanabilir (Şekil 4). Yaprakların taze olması ve tüketim sırasında ağızda istenilmeyen posanın olmaması gerekir. Kaynaklar Anonim 2010. http://www2.bioversityinternational.org/publications/pgrnewsletter Anonim 2010. Agricultural Research Council, Dhaka, Bangladesh Eminel M. ve Eşiyok D. 1995. KKTC’de Sebze Yetiştiriciliği Sorunları ve Çözüm Yolları, Diploma Tezi, Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü, Bornova, İzmir. Ghosh T. 1983. Handbook on Jute. FAO Plant Production and Protection Paper 51, Rome, Italy. Joshi R.M., Khatiwada, M.K. 1986. Agricultural Handbook Nepal. Agri. Publication Series, Kathmandu, Nepal.