Dünya Gıda Dergisi - 2014/Mayıs

Son Sayı

Dünya Gıda Arşivi

ARŞİV

Faydalı Bağlantılar

T.C Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü
İhracat Bilgi Platformu
T.C Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
FAO
KOSGEB
TMMOB Gıda Mühendisleri Odası
TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası
Türkiye Gıda Sanayi İşverenleri Sendikası
Türkiye Gıda Dernekleri Federasyonu


ANKET

 
Gıda Güvenliği konusunda en çok şüphe duyduğunuz ürün grubu hangisi?
 
Kırmızı ve beyaz et ürünleri
Bakliyat ve hububatlar
Tatlı ve Unlu Mamüller
İçecekler
Süt Ürünleri



Yazım Kuralları

Turp yetiştiriciliği

Turp yetiştiriciliği

Lahana grubu sebzeler içinde yer alan turp (Raphanus sativus L.) sebze üretimi için tek yıllık tohum üretimi için ise iki yıllık bir sebzedir. Turp, ülkemizde bütün yıl boyunca yetiştirilebilen ve değişik yetiştirme koşullarına rahatlıkla adapte olabilen bir bitkidir. Farklı irilikte ve renkte değişik tipleri olan turpun anavatanının değişik yazarlar tarafından Asya, Akdeniz ve Anadolu olduğu ileri sürülmektedir.

Prof. Dr. Dursun EŞİYOK
Araş. Gör. M. Kadri BOZOKALFA
E.Ü. Ziraat Fakültesi
Bahçe Bitkileri Bölümü
email: esiyok@ziraat.ege.edu.tr

Giriş
Lahana grubu sebzeler içinde yer alan turp (Raphanus sativus L.) sebze üretimi için tek yıllık tohum üretimi için ise iki yıllık bir sebzedir. Turp, ülkemizde bütün yıl boyunca yetiştirilebilen ve değişik yetiştirme koşullarına rahatlıkla adapte olabilen bir bitkidir. Farklı irilikte ve renkte değişik tipleri olan turpun anavatanının değişik yazarlar tarafından Asya, Akdeniz ve Anadolu olduğu ileri sürülmektedir. Yuvarlak ve kırmızı renkli turplar yaygın olarak yetiştirilmesine rağmen beyaz ve siyah renkli turplar da bazı bölgelerde üretilmektedir.  Genellikle iştah açıcı, lezzetli veya kendine has baharat kokusu nedeniyle salatalarda garnitür olarak tüketilen turp bazı ülkelerde pişirilerek değerlendirilmektedir. Turp bünyesinde yüksek miktarda C vitamini ve sülfür bulundurmaktadır(Çizelge 1). Ülkemizde 2002 yılı verilerine göre 145 bin ton fındık ve kestane, 23 bin ton bayır turpu üretimi yapıldığı bildirilmektedir. Turplar genel olarak üç farklı grupta incelenir.
Fındık Turpları: Şekilleri yuvarlak, basık-yuvarlak, uzun-yuvarlak, uzun-konik ve uzun silindiriktir. Ülkemizde yetiştirilen küçük yuvarlak tiplerde çap 3-6 cm uzunluk 2-3 cm'dir. Ağırlıkları 5-40 g arasında kabuk rengi kırmızı veya kırmızı-beyazdır ve diğer turplara göre daha kısa sürede olgunlaşırlar. Bazı geççi ve uzun tiplerde çap, boy ve ağırlık fındık turplarına göre  artmaktadır. Bu tiplerde ağırlık 120-150 g arasında değişir (Resim 1)
Bayır Turpları: Turp şekli yuvarlak, basık yuvarlak veya uzun yuvarlaktır. Çap 5-15 cm uzunluk 5-20 cm arasında değişirken dış kabuk siyah veya koyu kahverengi renktedir. Turp ağırlığı 200-2000 g arasında değişir.
Kestane Turpları: Turp şekli yuvarlak, uzun-yuvarlak ve uzun-koniktir. Çap 5-10 cm, uzunluk 7-15 cm'dir. Turp ağırlığı 150-1000 g arasındadır.  Doğu Asya kökenli turplarda çap ve uzunluk 30-50 cm, bazı çeşitlerde ise 2-100 cm arasında değişmekte ve ağırlıkları 30 kg'a kadar ulaştığı bildirilmektedir. Dış kabuk beyaz veya sarımsı beyaz renktedir (Resim 2).
Morfolojik özellikler
Turp kazık köklü bir bitkidir ve kök toprak yapısına ve çeşitlere göre 10 cm den 50 cm derinliğe kadar inebilir. Bitki gelişmesi ile beraber asıl tüketilen kısım hipokotil veya hipokotil ile kök arasındaki bölgenin gelişmesi ile turplar oluşur. Bazı çeşitlerde turp üzerinde saçak kökler meydana gelebilir. Bu durum pazarlanabilir ürün kalitesini olumsuz etkiler. Turplarda şekil ve irilik tohum ekim derinliği ve sıklığını etkiler. Turp yaprakları en içte genç yapraklar, dışta ise yaşlı yapraklar olacak şekilde yer alır. Yapraklar tüylü  ve kabarcıklı yapıya sahiptir. Kestane ve bayır turplarında turp ağırlığının yaprak ağırlığına oranı 1:1 iken, fındık turplarında bu oran 3:1' dir. Erkenci turplarda yaprak sayısı ve büyüklüğü geççi turplara oranla azalır.
Düşük sıcaklılar ve gün uzunluğu turplarda çiçeklenmenin başlamasına ve turp büyümesinin durmasına neden olur. Çiçeklenmeden sonra meydana gelen tozlanma ve döllenme ile birlikte tohum meydana gelir. Tohumlar olgunlaştığında kuş zararına dikkat etmek gerekir, nitekim bu tip tohumlar kuşlar tarafından sevilmekte ve tohum üretiminde büyük zararlara neden olmaktadır.
Yetiştirilme koşulları ve şekli
Turp serin iklim sebzesidir ve 15-25 0C sıcaklıklarda optimum gelişme gösterir. Sıcaklığın artması bitki üzerindeki yaprak sayısını arttırır. Çok yüksek sıcaklıklar turp oluşumunu, gelişmeyi ve tohum bağlamayı olumsuz etkiler. Bu nedenle yetiştirme döneminin iyi ayarlanması gerekir. Uzun gün koşulları bitkilerde çiçeklenmeyi teşvik etmekte ve turp oluşumunu geciktirmektedir. En iyi turp oluşumu 7-12 saat arasındaki gün uzunluklarında meydana gelir.
Toprak koşulları bakımından seçici bir sebze olan turp hafif bünyeli tınlı topraklarda iyi gelişme gösterir. Ağır bünyeli topraklar turpların geç olgunlaşmasına ve çatlamalara neden olur ve ürün kalitesini olumsuz etkiler. Erkenci fındık turpları tınlı-kumlu topraklarda bayır ve kestane turpları ise tınlı killi topraklarda iyi gelişir.
Turp doğrudan tohum ekimi ile yetiştirilmektedir. Bu nedenle toprağın iyi bir şekilde hazırlanması gerekir. Toprak gübrelendikten sonra tahta veya tavalar hazırlanır. Küçük çaplı fındık turplarının tohumları 10-15 cm sıra arası 3-5 cm sıra üzeri mesafe ile 1.5-2 cm derinliğe ekilir. Tohum ekiminden yaklaşık 3-5 hafta sonra turplar hasat olgunluğuna gelirler. Sık ekimlerde çimlenme ve çıkıştan sonra belirli aralıklarla seyreltme yapılmalıdır.
Bayır ve kestane turpları tava veya masuralarda yetiştirilir. Tava şeklinde yetiştiricilikte tohumlar serpme olarak, masuralarda(karık) ise masuraların boyun noktalarına tohum ekimi yapılır. Geniş alanlarda yapılacak turp yetiştiriciliğinde tohum ekimi makine ile yapılabilir. Tohum ekim derinliği ve ekim sıklığı turp kalitesini etkiler bu nedenle tohum ekiminin dikkatli bir şekilde yapılması gerekir. Ekimden sonra bitki gelişmesine göre çapa ve sulama işlemi yapılır. Tavalarda salma sulama yapılırken geniş alanlarda yapılacak yetiştiricilikte yağmurlama sulama yöntemi tercih edilmelidir. İklim koşullarının uygun olduğu ve yağış alan bölgelerde sık sulamadan kaçınılmalıdır.
Turp yetiştiriciliğinde genellikle mineral gübreler kullanılmakta organik gübre turp yapraklarının aşırı büyüyerek turpların küçük kalmasına neden olmaktadır. Genellikle ekimden önce uygulanan gübrelemede toprak özelliklerine göre değişmekle beraber dekara 6 kg azot, 4 kg fosfor ve 9 kg potasyum verilmesi  turp gelişimini olumlu etkiler.
Bakım işlerinin düzenli yapılması halinde turpların gelişimi hızlı olmaktadır. Çeşit özelliğine bağlı olarak hasat olgunluğuna ve iriliğine gelmiş turplar birkaç defada hasat edilerek demetler halinde veya dökme olarak satışa sunulmaktadır. Fındık turpları, erkenci kestane ve bayır turpları genellikle demetlenerek satışa sunulur. Hasadın gecikmesi turp dokusunun odunlaşmasına, koflaşmasına ve pazar kalitesini kaybetmesine neden olur, ayrıca aşırı düşük sıcaklıklarda turplarda donmalar oluşabilir. Fındık turplarında verim 1.5-2 ton /dekar iken bayır ve kestane turplarında bu değer  6-7 ton/dekar arasındadır.
Sağlıklı beslenme ve halk hekimliği açısından turp bazı yörelerimizde değişik şekillerde değerlendirilmektedir. Hasat olgunluğuna gelmiş turplar tazeliklerini kaybetmeden değerlendirilirlerse; bademcik iltihaplarında, idrar söktürmede, ses kısıklığının açılmasında, safra kesesi ve böbrek taşlarının düşürülmesinde, öksürük ve bronşit hastalıklarında yararlıdır ancak suyu bal ile alındığında göğüs ve mideyi temizlediği, hazmı kolaylaştırdığı ve kabızlığı giderdiği, karaciğeri ve diş etlerini kuvvetlendirdiği bildirilmektedir.
Kaynaklar
Anonim 2003. Türkiye İstatistik Yıllığı. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. Ankara
Anonim 2004. http://edis.ifas.ufl.edu/pdffiles/CV/CV13200.pdf
Anonim 2004. http://www.msu.edu/~zandstra/extbult/radish1989.html
Özzambak, E., Ş Özen, D. Eşiyok, C. Kurt ve B. Ünver, 1996. İzmir Yöresinde Fındık Turplarında Uygun Ekim Zamanı ve Büyüme Özelliklerinin Belirlenmesi. GAP I. Sebze Tarımı Sempozyumu. 7-10 Mayıs 1996, Şanlıurfa. S.154-158.
Vural, H., Eşiyok, D., Duman, İ. 2000. Kültür Sebzeleri (Sebze Yetiştirme) 2000. Bornova- İzmir.
Çizelge 1. Sebze olarak değerlendirilen turpta bulunan besin maddeleri ve miktarları* (100 g)
Besin maddesi Birim Miktarı
Su g 95.27
Enerji kcal 16
Protein g 0.68
Toplam Yağ g 0.10
Karbonhidrat g 3.40
Lif g 1.6
Kalsiyum mg 25
Demir mg 0.34
Magnezyum mg 10
Fosfor mg 20
Potasyum mg 233
Sodyum mg 39
Çinko mg 0.28
Bakır mg 0.050
Manganez mg 0.069
Selenyum mcg 0.6
C vitamini mg 14.8
Thiamin mg 0.012
Riboflavin mg 0.039
Niacin mg 0.254
B6 vitamini mg 0.071
Folate mcg 25
.USDA National Nutrient Database for standart Reference, Release 17 (2004)