Kanatlılarda alternatif yem kaynakları

Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Zootekni ve Hayvan Besleme Bölümü öğretim görevlisi Prof. Dr. Fatma İnal, alternatif yem kaynaklarının özellikle soya ve mısır ithal edilen bazı ülkelerle yaşanacak kriz veya ambargo olasılığında dışa bağımlılığın azaltılması veya ortadan kaldırılması, milyar dolarların ülkemizde kalması, GDO riskinin azaltılması gibi avantajlar sağlayacağını söyledi.

Kanatlıların beslenmesinde sadece ana hammaddeler için değil, vitamin, mineral ve amino asit gibi yapı taşı veya etkicil maddelerde de dışa bağımlılık söz konusu. Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Zootekni ve Hayvan Besleme Bölümü öğretim görevlisi Prof. Dr. Fatma İnal, alternatif yem kaynaklarının özellikle soya ve mısır ithal edilen bazı ülkelerle yaşanacak kriz veya ambargo olasılığında dışa bağımlılığın azaltılması veya ortadan kaldırılması, milyar dolarların ülkemizde kalması, GDO riskinin azaltılması gibi avantajlar sağlayacağını söyledi.


Kanatlı beslenmesi için yem ithal ediliyor. Maliyet oldukça yüksek. Yerli kaynaklarla kanatlıların beslenmesi mümkün mü sizce?

Kanatlı yemlerinin en önemli bileşenlerini mısır ve soya oluşturmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre mevcut kanatlı hayvan varlığımız ve yıllık tüketimleri dikkate alınarak yapılan kaba bir hesapla, ülkemizde hayvan olarak sadece kanatlı besleniyor olsaydı yerli üretim mısır ve soya yeterli olabilirdi.
Son birkaç yılın ithalat rakamlarına bakıldığında ülkemizde kullanılan mısırın yüzde 75’inin, soyanın yüzde 93’ünün ithal olduğu görülmektedir. Geçen 10 yıl içerisinde kısa sürmüş olsa da, GDO içeren yemlerin yasaklanması ile yem sanayiinde yaşanan panik unutulmamalıdır. Mısır ve soya ithal ettiğimiz ülkelerle olası bir kriz düşünülerek, üretimin artırılması, soya ve mısır alternatifi yemlerin değerlendirilmesi gerekir.
Kanatlıların beslenmesinde sadece ana hammaddeler için değil, vitamin, mineral ve amino asit gibi yapı taşı veya etkicil maddelerde de dışa bağımlılık söz konusudur.

Alternatif yem maddeleri neler olabilir?

Mısır yerine tritikale, sorgum, darı, buğday, pirinç, mısır, buğday ve arpa gibi tahıllardan etanol üretimi esnasında ortaya çıkan DDGS olarak bilinen damıtma posaları; soya küspesi ve balık unu yerine kan unu, hidrolize tüy unu, süt tozu, mısır gluteni, DDGS, kabuksuz ayçiçeği küspesi, pamuk tohumu küspesi, aspir küspesi, su yosunları, su mercimeği, yaprak unları, bakteri ve böcek unları, bakla, yemlik bezelye, lupen, mercimek gibi baklagil tane yemleri, malt çili ve malt çimi gibi bira üretimi esnasında ortaya çıkan posalar kullanılabilir.

İnsan beslenmesi için protein olarak böcek de dillendiriliyor. Kanatlı beslenmesinde mümkün mü?

Kanatlılar doğal olarak gezinirken toprak üzerinden toplayarak, toprak veya gübreleri eşeleyerek solucan, larva, böcek tüketen hayvanlardır. Dünya genelinde balık popülasyonunun azalması ve giderek de azalacağı öngörüsü ile balık ununa alternatif olarak ilk önce böcekler akla gelmektedir. Böcek unları ile yapılan araştırmalarda da soya küspesi ve balık unu yerine kullanımı üzerinde durulmuştur.
Endüstriyel yem üretimi için en umut verici türler arasında siyah asker sinekleri, ev sineği larvaları, ipekböcekleri ve sarı un kurtları, daha az olarak çekirge ve termitler gösterilmektedir.

Türkiye'de bu alternatif yem maddeleri hiç kullanılıyor mu?

Evet kullanılıyor. Tavukların beslenmesinde tavuk unu kullanımının yasaklanması, soya küspesinin pahalı olması, balık ununun pahalı ve kokusu nedeniyle fazla miktarda kullanılamaması gibi sebeplerle kanatlı yemlerinde mısır gluteni, DDGS gibi alternatif yemler en çok kullanılanlardır. Bazı alternatif yemler de bölgesel olarak bulunmaktadır ve kullanılmaktadır. Böceklerin kanatlı ve pet hayvanların beslenmesinde kullanımı ile ilgili projeler mevcuttur, ancak henüz kanatlı yemi üretiminde kullanılmamaktadır.

Alternatif yem maddelerinin ne gibi avantajları olur?

Özellikle soya ve mısır ithal edilen bazı ülkelerle yaşanacak kriz veya ambargo olasılığında dışa bağımlılığın azaltılması veya ortadan kaldırılması, milyar dolarların ülkemizde kalması, zaman zaman gündeme gelen GDO riskinin azaltılması gibi avantajlar sayılabilir. Ayrıca böcekler çoğunlukla gübre veya organik atıklarda üretildiği için çevre kirliliğini azaltmada da etkili olacakları savunulmaktadır.

Mısır ve soyada yerli üretimin artırılması için ne gerekiyorsa yapılması gerekir. Ülkemizin coğrafik yerleşiminin avantajlarından faydalanılarak, kanatlı yemlerinin değerli bir ögesi olan balık unu üretiminin geliştirilmesi ve çoğaltılması üzerinde durulmalıdır.
Ülkemizde böcek üretimi mevcuttur, ancak kanatlı yemlerinde kullanılabilmesi için daha ucuza temin edilebilmelidir.

Dünyada bu alternatif yem maddeleri kullanılıyor mu?

Asya’da bazı bölgelerde kanatlıların beslenmesinde böceklerin kullanıldığı, Avrupa’da organik tavukçuluk şeklinde larvalarla tavuk beslendiği bilinmektedir. Böcekler dışında sayılan diğer alternatif yemler dünyanın birçok yerinde kanatlı beslemede halen kullanılmaktadır.