Mevzuat tağşişi önlemede yetersiz

Tağşişin yoğun olduğu sektörlerden biri de yağ sektörü. Zeytinyağının daha düşük fiyatlı olan diğer tohum ve/veya meyve yağlarıyla tağşiş edilmesi ve ayçiçeği yağına fiyatı daha ucuz olan kanola, soya ve pamuk yağının karıştırılması sık rastlanan tağşiş türleri. Gıda Mühendisleri Odası İzmir Şube Başkanı Uğur Toprak, cezaların daha caydırıcı olması gerektiğini söyledi.

Mevcut mevzuatın yağdaki sahtekarlıkları önlemede yetersiz kaldığını belirten Gıda Mühendisleri Odası İzmir Şube Başkanı Uğur Toprak, tağşiş yaptığı tespit edilen firmaların kesilen cezayı ödediğini, piyasaya sürdükleri tağşişli ürünleri satmaya devam ederek ödediklerini cezadan çok daha fazlasını kazandıklarını söyledi. Toprak, “Bunun yerine cezalar daha caydırıcı olmalı, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı taklit ve tağşiş yapan firmaların ifşasına devam etmelidir. Ancak sadece ifşa etmek yetmez; gerekirse bu firmalar kapatılmalı, başka bir isimle faaliyete başlamaları engellenmeli, ticaretten men edilmelidir” şeklinde konuştu.

Taklit ve tağşişin önlenebilmesi için ilk yapılması gerekenin denetimlerin sıklaştırılması olduğunu belirten Toprak sözlerine şöyle devam etti: “Bunun için kamuda daha çok gıda mühendisinin istihdam edilmesi gerekir. Ayrıca, gıda işletmelerinin sayıca yüzde 80'ini oluşturan küçük işletmelerde kamu bütçesinden kaynak ayrılarak uzman kontrolünde üretim yapılabilmesi ve güvenli gıda arzının sağlanması için odamızın bir projesi olarak Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'na sunulan küçük ve orta ölçekli gıda işletmelerinin hem daha güvenilir ürün üretmelerini sağlayacak hem de istihdam yüklerini azaltacak olan 'Yetkilendirilmiş Gıda Danışmanlığı' sistemi de ivedilikle yürürlüğe konmalıdır. Çünkü gıda mühendisi halkın sağlık güvencesidir.”

Tağşiş nasıl yapılır?

Zeytinyağı, tereyağı ve ayçiçeği yağının en çok tağşiş ve taklit yapılan yağlar olduğunu belirten Toprak yağ çeşitlerinde yapılan tağşişi şu şekilde açıkladı: “Zeytinyağının daha düşük fiyatlı olan diğer tohum ve/veya meyve yağlarıyla tağşiş edilmesi. Örneğin kanola veya soya yağı (tohum yağları), fındık yağı (meyve yağı). Yüksek asitli zeytinyağının satışını sağlamak/kolaylaştırmak için düşük asitli zeytinyağı ile karıştırılması (ancak bu durumun etikette belirtilmemesi). Zeytinyağının prina yağı ile tağşişi. Ayçiçeği yağına fiyatı daha ucuz olan kanola, soya ve pamuk yağının karıştırılması. Tereyağındaki değerli süt kremasının alınarak yerine daha düşük değerli bitkisel yağların konması.”

Tüketici yağda yapılan tağşişi anlar mı?

Perakende tüketicisinin sadece renk, koku ya da tat gibi özelliklerine bakarak tağşişi anlayabilmesinin pek mümkün olmadığını belirten Toprak, “Yağda tağşişin anlaşılmasının en kesin yolu laboratuvar analizleridir. Bunlar yağların özelliklerini farklı kılan yağ asidi kompozisyonu denilen bileşiklerin analizidir” dedi.
Tüketicinin yağ satın alırken Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nca işletme kayıt belgesi verilmiş firmaları tercih etmesi gerektiğini belirten Toprak, “Bilinen firmaların markalarının ve ayrıca özellikle zeytinyağı için coğrafi işaretli ürünlerin tercih edilmesi; bununla birlikte açıkta, yol kenarlarında isimsiz, etiketsiz, plastik şişelerde ve üzerinde “doğal”,“organik” gibi ibareler bulunan ürünlerin alınmaması gerekmektedir” diye konuştu.
Yağda tağşişin olumsuz etkilerini aktaran Toprak, “Tüketicinin daha fazla para ödeyerek daha düşük değerli bir ürün satın alması sonucu ekonomik kayıp yaşaması ve kandırılmış olması; asıl ürünün içine karıştırılan ve tüketici tarafından bilinmeyen diğer ürünlerin olası bir sağlık problemine (alerjik reaksiyon gibi) yol açabilecek” dedi.

Yağda tağşiş nedir?
Yağa ve ambalajına yapılan hangi müdahaleler tağşiş kapsamına giriyor?
TDK’ye göre tağşiş; “Herhangi bir gıdanın veya malzemenin özelliklerini bozacak bir şeyle karıştırılması, hile” demektir. Mevzuata göre tağşiş; “Gıda maddelerinin ve gıda ile temasta bulunan madde ve malzemelerin, mevzuata veya izin verilen özelliklerine aykırı olarak üretilmesi halini” ifade eder. Yağda tağşiş ise daha çok kazanç elde etmek için maddi değeri daha yüksek olan yağlara maddi değeri daha düşük yağların karıştırılması demektir. Değerli bir cins yağa daha az değerli başka bir cins yağın karıştırılması veya değerli bir cins yağa, aynı cins yağın daha değersiz kısmının karıştırılması yağda yapılan tağşişin örnekleridir.
Bu durumun ambalaja yansıması ise şu örnekle açıklanabilir; sızma zeytinyağına riviera zeytinyağı karıştırılması ancak ambalaj etiketinde bunun belirtilmeyip yağın ”sızma” olarak satılmasıdır.