Vejeteryan diyetlerde özel hususlar

Hamilelik ve laktasyon; anne adaylarının fetal gelişme ve süt üretimini teşvik etmek için ilave besleyici ögelere ihtiyaç duyduğu bir dönemdir. Hamilelerde besleyici madde ve enerji gereksinimi hem lakto-avo vejeteryan hem de vejeteryan diyetleri ile karşılanabilmekte, özellikle hamile vejeteryanların ek besleyici maddelere gereksinimleri...


Yrd. Doç. Dr.Gökhan KAVAS  Zir.Yük. Müh. Nazan KAVAS Prof. Dr. Özer KINIK
Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Süt Teknolojisi Bölümü

Hamilelik ve laktasyon; anne adaylarının fetal gelişme ve süt üretimini teşvik etmek için ilave besleyici ögelere ihtiyaç duyduğu bir dönemdir. Hamilelerde besleyici madde ve enerji gereksinimi hem lakto-avo vejeteryan hem de vejeteryan diyetleri ile karşılanabilmekte, özellikle hamile vejeteryanların ek besleyici maddelere gereksinimleri olmaktadır. Kalsiyum, vitamin D, demir, çinko, vitamin B12 ve riboflavin, hamilelik ve laktasyon döneminde ihtiyaç duyulan beslenme ögeleridir. Hamilelikte özellikle düşük kalsiyum alımı kadınlarda hipertansiyonu tetiklenmektedir. Amerikan Beslenme ve Diyetetik Örgütü, hamile vejeteryanların diyetlerinde kalsiyumca zengin gıdaları yeterli oranda tüketmeleri gerektiğini ve güneş ışığının yetersiz  olduğu durumlarda hamilelik ve laktasyon dönemlerinde 10 µg vitamin D ile hamilelik ve laktasyon dönemlerinde sırasıyla 2.0 µg ve 2.6 µg arasında vitamin B12 almaları gerektiğini bildirmektedir. Makrobiyotik diyetlerle beslenen emzirme dönemindeki kadınlarda gerçekleştirilen çalışmalarda, vejeteryan kadınlarda düşük kalsiyum alımları (486 mg/d-1038 mg/d), serum konsantrasyonlarında düşük 25 (OH)2 D ve yüksek 1.25 (OH)2D konsantrasyonlarının görüldüğü bildirilmiştir.  Vejeteryan ve vejeteryan olmayan kadınlar arasındaki vitamin D yapısındaki farklılıklar, güneş ışığının daha sınırlı olduğu sonbahar ile kış aylarında daha belirginleşmektedir. Araştırmacılar bunun sebebinin; paratiroid hormon düzeylerinin yükselmesi ile birlikte, 1-25 (OH)2D  konsantrasyonunun yükselmesi ve kemik  yoğunluğuna  olumsuz etki yapması ile açıklamaktadırlar. Ancak diyetlerinde kalsiyum absorbsiyonunu arttıracak besinlerin ilavesi ile kalsiyum dengesi düzenlenebilmektedir. Vejeteryan anneler bebeklerini genellikle yetersiz şekilde beslemekte ve bu tip annelerin sütleri normal beslenen annelerin sütlerine göre, suda eriyen vitaminler, (özellikle B12 vitamini) ile vitamin D düzeyleri açısından düşük olmaktadır. Bu nedenle vejeteryan annelerin bebeklerinin mamaları besleyici ögelerce desteklenmeli ve vejeteryan annelerin laktasyon boyunca 1000 mg/d kalsiyum gereksinimini karşılayacak gıdaları tüketmeleri gerekmektedir. Gençlik ya da buluğ çağı döneminde vejeteryan gençlerin gelişimlerini tam olarak gerçekleştirebilmeleri için gereli besleyici ögeleri sağlayan öğünlere ihtiyaçları bulunmaktadır. Kanada' da yaşları 13-19 arasında olan vejeteryan gençler arasında yapılan bir çalışmada, yarı vejeteryan,  ya da  omnivorus diyetlerle beslenme alışkanlıklarının gençlerin gelişimleri üzerine olan etkileri incelenmiştir. Araştırma sonucunda; Lakto-ovo vejeteryanlar (süt ürünü, yumurta ve sebze tüketen) ve yarı vejeteryanların omnivorlara göre protein, kalsiyum, demir, çinko, riboflavin açısından daha yüksek risk altında oldukları belirlenmiştir. Bu nedenle, uygun kalsiyum ve optimal düzeyde vitamin  alımı özellikle gelişme çağlarında kemik yoğunluğunu optimize etmede çok yararlı olmaktadır. Hollanda' da makrobiyotik diyetlerle beslenen erkek ve kız çocuklarının kemiklerinde mineral madde eksikliği saptanmış ve bu durum vücut iskeletinde de görülmüştür. Makrobiyotik çocuklar aynı zamanda daha az enerji, protein, yağ, riboflavin ve vitamin B12 tüketmekte, buna karşın daha yüksek lif, tiamin ve demir almaktadır. Ancak makrobiyotik ve vejeteryan diyetlerle beslenen çocukların diyetlerine kalsiyumca zengin süt ve ürünlerinin, vitamin D' nin ve vitamin B12' nin kaynağı olan yağ asitlerinin ilave edilmesi gerekmektedir.  

Kaynaklar
1.Messina,V.K. and Burke,K.I.Position of The American Dietetic Association vegetarian diets. J.Am.Diet.Assos.97:1317,1997
2.Parsons, T.J. Van Dussledorp,M.V., Van der Viliet;M. Van de Werken, K., Schaafsma, G. Van Stavaren, A.Reduced bone mass in Dutch adolescens fed a macbiotic diet in early life. J.Bone Miner.Res.12:1486,1997
3. Miller, G.D. Jarvis,J.K, McBean, L.D. Handbook of Dairy Foods and Nutrition. CRC Pres Washington DC.2003 423s.