Yeterlilik testleri ve akreditasyon

Analitik test laboratuvarları kalite güvence sistemleri ve akreditasyon kapsamında analizlerinin doğruluğunu test edebilecekleri sistemlere gereksinim duyarlar. Yeterlilik testleri bu ihtiyaca cevap veren, laboratuvarların kendilerini objektif olarak değerlendirmesini sağlayan sistemlerdir.

Kaan Bal
Sincer Dış Ticaret

Analitik test laboratuvarları kalite güvence sistemleri ve akreditasyon kapsamında analizlerinin doğruluğunu test edebilecekleri sistemlere gereksinim duyarlar. Yeterlilik testleri bu ihtiyaca cevap veren, laboratuvarların kendilerini objektif olarak değerlendirmesini sağlayan sistemlerdir. Homojenliği test edilmiş numuneler ile yapılan testler laboratuvarların analiz sistemleri hakkında fikir sahibi olmalarını sağlar. Yeterlilik testleri ile analizlerin doğruluğu ve kesinliği değerlendirilir.
 
Central Science Laboratory

“Central Science Laboratory (CSL)” İngiltere Hükümeti'nin Gıda, Çevre ve Köyişleri Departmanı (DEFRA) çatısı altında yer alan, özel ve resmi kurumlara teknik destek sağlayan ve bilimsel araştırmalar yapan bir kurumdur.
CSL'in yeterlilik testi grubu, FAPAS®, yeterlilik testleri sağlama konusunda 16 yıllık bir tecrübeye sahiptir. FAPAS® bütün dünyadaki laboratuvarlara çeşitli matris ve analizler için yeterlilik testleri sağlamaktadır. Grup, 4 temel konu üzerinde çalışmaktadır: FAPAS® (Gıda kimyası), GeMMA® (GDO), FEPAS® (Gıda mikrobiyolojisi) ve LEAP® (Su/çevre).  FAPAS®, FEPAS® ve GeMMA® programları UKAS tarafından akredite edilmiştir (ISO/IEC Guide 43-1:1997,  ILAC G13:2000).

FAPAS®ın işleyişi
Bütün programlar FAPAS®  tarafından yürütülmektedir. Numuneler homojenizasyonun yeterli olduğu anlaşıldıktan sonra test materyalleri olarak bütün dünyadaki  katılımcı laboratuvarlara aynı anda gönderilir. Laboratuvarların gerekli analizi gerçekleştirmek için genellikle 6-8 haftalık bir süresi vardır. Bu süre sonunda laboratuvarlar sonuçlarını FAPAS®ın internet sitesinden kendilerine verilen kullanıcı adı ve şifre ile  on-line olarak bildirirler. Bu aşamada kesin bir gizlilik söz konusudur. Laboratuvarların sonuçlarına kendileri harici üçüncü bir şahsın veya kurumun ulaşması mümkün değildir. Sonuçlar girildikten sonra istatistiki değerlendirme yapılır ve her bir laboratuvar için bir z-score hesaplanır. Bu değer laboratuvarların analiz sonuçlarının doğruluğu hakkında fikir vermektedir. Değerin “-2” ile “+2” arasında olması istenir. Bu aralığın dışında sonuç alan laboratuvarlar analizlerini gözden geçirmeli ve gerekli düzeltici işlemlere başvurmalıdırlar. FAPAS® Gerekli düzeltici işlemler konusunda katılımcılara destek hizmeti sağlamaktadır.
Katılımcılara ulaşan raporda laboratuvarın kendi sonucu ile beraber diğer laboratuvarların sonuçları da görülebilir. Ancak laboratuvar isimleri raporda kesinlikle yer almaz. Katılımcılar rapor sayesinde diğer katılımcıların nasıl sonuçlar aldıklarını, hangi metotları kullandıklarını ve diğer laboratuvarlara kıyasla ne durumda olduklarını görme şansını  yakalarlar.    
FAPAS® sisteminde yer alan diğer bir parametre de kalite kontrol test materyalidir. Kalite kontrol test materyalleri sonuçları yeterlilik testlerinde belirlenmiş numunelerdir. Laboratuvarlar istedikleri taktirde katıldıkları yeterlilik testine ait numuneyi tekrar çalışabilir ya da laboratuvarlarında kontrol etmek istedikleri başka bir parametreye ilişkin numuneyi de analiz edebilirler. Böylece laboratuvarlar gerçekleştirdikleri analizleri düzenli bir şekilde takip etme şansı bulurlar.
FAPAS® yeterlilik testine katılımın periyodik olarak gerçekleşmesi laboratuvarlar için çok önemlidir. Laboratuvar içinde yer alan birçok koşul zaman içinde değişebilmektedir. Bu rutin analizler sırasında farkedilemeyen değişiklikler olabilir. Yeterlilik testleri ve kalite kontrol numuneleri laboratuvar şartlarında oluşabilecek değişimlerin tespit edilip gerekli düzenlemelerin yapılmasına olanak tanır. FAPAS® yeterlilik testi sistemleri laboratuvar kalite güvence sisteminin vazgeçilmez öğesidir.
 
Dünyanın en yaygın yeterlilik testi sistemi olan FAPAS® hakkında daha fazla bilgiye www.sincer.com.tr veya www.fapas.com adreslerinden ulaşabilirsiniz.