Banyo küvetinden çelik tanklara meşrubatın yolculuğu

İlk yıllarda gazoz üretimi ilkel yöntemlerle yapılıyor. Şeker şurubu, filtre görevi gören bir keçe torbadan maşrapa ile süzülerek, bir cezve yardımı ile şişelere tek tek dolduruluyor. Şurubun eritildiği kazan ise eski bir İngiliz ku¨veti. İçine...

Nur Coşkun İstanbulluoğlu

nurcoskun@net-iletisim.com


Doğal ya da fabrikasyon, sade ya da gazlı içecekler su kadar beslenme haritamızın birer parçası... Sudan başka içeceğe pek rastlanmayan geleneksel sofralarda bile rengarenk içecekler baş köşeye çoktan yerleşti. Her yıl havaların ısınmasıyla birlikte içecekler de harareti artanların vazgeçilmez gıdaları arasında yerini alıyor.  Günümüzde reklamlarda en geleneksel sofraları sahiplenen mesajların meşrubat firmalarından geliyor olması da ayrı bir ironi sanki... 

Yazın gelmesiyle birlikte reklamları hızlanan meşrubatlar ne zamandan beri geleneksel tatlarımız arasında yer almaya başladı... Acaba hangi yıllardan itibaren biz şişelenmiş içecekleri ülkemizde üretmeye başladık?

Tu¨rkiye'de meşrubatın ilk u¨retim tarihi ile ilgili kesin bir bilgi kayıtlarda yer almasa da 19.yu¨zyıl sonlarından itibaren İstanbul'da gazozhane işletmeciliğinin izlerine rastlanıyor.  Cumhuriyet döneminde ise gazoz u¨retimi 1930'lu yıllarda  başlıyor. İlk üretim İstanbul'da esans, limon tuzu, ithal şişe ve karbonik asit ve karpuz kazan tabir edilen saturatör ile iki adet el trajı (şişe doldurma kapama makinası) ile başlıyor. O dönemlerin gazoz markaları ise Ankara, Olimpos, Çamlıca... 1990'larda Nilu¨fer ve Uludağ markaları pazara giriyor.

İlk yıllarda gazoz u¨retimi ilkel yöntemlerle yapılıyor. Şeker şurubu, filtre görevi gören bir keçe torbadan maşrapa ile su¨zülerek, bir cezve yardımı ile şişelere tek tek dolduruluyor. Şurubun eritildiği kazan ise eski bir İngiliz ku¨veti. İçine şurup konmuş şişeler de el trajlarında doldurulup, kapaklanıyor. Sistem şahane, tam ev yapımı ve insan gücüne dayalı üretim. Bu üretimin hijyenik yönü yoruma açık. 
Sonraları İstanbul'da Kocataş Memba Suyu tesisinde Cool Kola Koka
ismiyle ilk Tu¨rk meşrubatı u¨retiliyor. O dönemde batı teknolojisi yeni yeni devreye giriyor. Ancak üretimdeki bazı teknolojik detaylar bilinmediğinden ufak tefek defolar oluyor tabi...Örneğin  meşrubatın içindeki karamelin dudaklarda iz bırakması gibi. Sonraki yıllarda Nur Kola, Katibim Kola bu sektörün yeni markaları arasında yerini alıyor. Ancak 1960'lı yılların başında Fruko Tamek'in u¨retildiği tesisler Tu¨rkiye'nin en modern fabrikası olarak meşrubat tarihine geçiyor.  Ardından 1964 yılında  Pepsi Cola ve Coca Cola ülkemizde u¨retime başlıyor.  Gu¨nu¨mu¨zde ise meşrubat pazarındaki milyonlarca şişe her tu¨rlu¨ gazlı ve gazsız üretim teknolojisinin en yu¨ksek standartlarında u¨retiliyor. Lezzetli ve alışkanlık yapan tadları ile her yaştan tüketicinin beğenisini topluyor.

Bugu¨n orta kapasiteli bir meşrubat makinesi ile saatte 10.000 - 12.000 litre mamul u¨retilebiliyor. Üretimde kullanılan banyo ku¨vetinin yerini çoktan 12 bin litrelik 316 kalite paslanmaz çelik tanklar aldı. Hazırlanan şuruplar ise özel filtreden geçirilerek en hijyenik yöntemlerle pastörize ediliyor. Bu¨tu¨n u¨ru¨nlerin her iki saate bir mikrobiyolojik ve kimyasal kalite kontrol analizleri laboratuvarlarda yapılıyor. 1930'lu yıllarda dağıtımı at arabası ile yapılan meşrubat şişleri günümüzde konteynerlerle yurtiçi ve yurtdışına güvenle ulaştırılıyor. Geçmiş yıllarda yurt dışından ithal edilen esans gibi bazı hammaddeleri gu¨nu¨mu¨zde Hollanda gibi ülkelere ihraç bile ediyoruz. Hatta franchising sistemi ile Almanya, Hollanda ve Amerika'da Tu¨rk gazozu u¨retilerek dağıtımı sağlanıyor.
Önceleri Bulgaristan'dan ithal edilen karbondioksitin bulunmadığı zamanlarda u¨retim durma noktasına gelmekte iken bugu¨n Denizli'de doğal karbondioksit gazı u¨retiliyor.  Meşrubat şekeri için tahsisat beklenilen dönem çoktan bitti, şimdi yerli üretim şeker kullanılıyor.

Gazlı içecek sektöru¨ Tu¨rkiye’de en hızlı gelişme gösteren sektörlerden biri. Ülkemizin genç nu¨fusu ve tu¨ketim hevesi yerli firmaları gazlı içecek u¨retimine teşvik ediyor. Ve tabi ki bu uzun üretim yolculuğuna bakıldığında, meşrubat geleneksel sofralardaki yerini almayı çoktan hak etmiş. 


Kaynakça: Meşrubat tarihçesi ile ilgili bilgiler için  İTO Dış Ticaret Araştırması’ndan yararlanılmıştır.

Haziran 2016 sayısının 22.sayfasında yayımlanmıştır.

Yazarın diğer yazıları