Dünya yaş meyve-sebze ticareti ve Fruit Logistica 2017

Avrupa Birliği’nde 2016 yılında sebze üretimi 63.5 milyon ton (Dünya üretiminin %5’i), meyve üretimi 38.2 milyon ton (Dünya üretiminin %4.8’i) olmuştur.


Prof. Dr. Y. Onur Devres
Devres Teknoloji ve Danışmanlık Hiz. Tic. Ltd. Şti.

Dünya’da 2016 yılında 1.23 milyar ton sebze (kavun-karpuz hariç, yaklaşık %15’i domates, %7.5’i soğan, %6’sı lahana ve %6’sı salatalık), 800 milyon ton meyve (kavun-kapuz dâhil, %16’sı muz, %12’si elma, %10’u portakal ve %10’u üzüm) üretilmiştir. Meyvelerin yaklaşık %10’u (80 milyon ton, yaklaşık 70 milyar USD) ve sebzelerin ise yaklaşık %4’ü (50 milyon ton, yaklaşık 40 milyar USD) uluslararası ticarette yer almıştır. Dünya üretiminin en iyi niyetli yaklaşım ile yaklaşık 1/3’ü sofraya gelmeden atık ve kayıp olarak çöpe gitmektedir. Üretimden tüketime soğuk zincir yatırımları ve konu ile ilgili bilinçlenme bu bakımdan ayrı bir önem taşımaktadır.
Avrupa Birliği’nde 2016 yılında sebze üretimi 63.5 milyon ton (Dünya üretiminin %5’i), meyve üretimi 38.2 milyon ton (Dünya üretiminin %4.8’i) olmuştur. AB’nin ithal ettiği meyve yaklaşık 12 milyon ton (yaklaşık 11 milyar Euro) ve sebze 2.4 milyon tondur (yaklaşık 2.5 milyar Euro). Avrupa Birliği’ni temsilen alınabilecek, ortalama bir Alman evine yılda 88.7 kg taze meyve ve 71.7 kg taze sebze; ortalama 86 alışveriş ile girmektedir. Almanya’da meyve pazarında en çok satılan ilk üç meyve elma, muz ve portakal; sebzede ise domates, havuç ve soğan olarak sıralanmaktadır.
Ülkemizde ise yaklaşık 30 milyon ton sebze (Dünya üretiminin %2.43’ü), 18 milyon ton meyve (Dünya üretiminin %2.25’i) üretilmektedir. Yaş meyve-sebze ihracatımız 3.5 milyon ton olup, üretimin %7.3’üne karşılık gelmektedir. Toplam meyve-sebze ihracatımız yaklaşık 2 milyar USD’dır (%17’si domates, %16’sı mandalina, %12.5’i limon, %9’u üzüm, %8.5’i portakal). Bunun 880 milyon USD’nı narenciye; 601 milyon USD’nı meyve ve 463 milyon USD’nı sebze oluşturmaktadır. Şili’nin meyve ve sert kabuklu yemiş ihracatının 5 milyar USD olduğu düşünülürse daha çok çalışmamız gerektiği ortaya çıkmaktadır. Ürün bazında da şöyle bir değerlendirme yapılabilir: Şili ihracatının yaklaşık 1/4’ü (1.3 Milyar USD) 800 bin ton sofralık üzüm ihracatından kaynaklanmaktadır. Güney yarı küre olmasının getirdiği avantaj bir yana; üretim alt yapısı, çeşit, saklama ve taşıma teknolojisi ile organizasyonu bakımından, Şili yaş meyve-sebze ihracatı incelenmesi gereken bir örnek olarak ele alınmasında fayda bulunmaktadır. Her türlü zorlu ve olumsuz koşula rağmen Türkiye’nin yaş meyve-sebze ihracatında ilk ikide 331 milyon USD (%17) ile Rusya Federasyonu ve 293 milyon USD (%15) ile Irak yer almaktadır. Üçüncü sırada 201 milyon USD (%10) ile Almanya gelmektedir. Bunları Ukrayna, Suudi Arabistan ve Beyaz Rusya takip etmektedir.
Yaklaşık 110 milyar USD’lık Dünya yaş meyve-sebze ticaretinin kalbi 8-10 Şubat 2017 tarihleri arasında Messe Berlin’de atmıştır. Bu sene yirmi beşincisi düzenlenen “Fruit Logistica” fuarına 130 ülkeden 75 bin’den fazla ziyaretçi katılmıştır. 30 salonda 84 ülkeden 3 bin 100 firma üç gün boyunca ziyaretçileri ile buluşmuşlardır.
Doğal olarak Dünya’nın dört bir yanından çok sayıda meyve-sebze ticareti yapan firma fuarda yer almıştır. Bunları takiben faaliyet alanlarına göre i) organik ve tüketime hazır ürün, ii) tarımsal teknoloji cihazı (ekim, dikim, gübre, tohum, fidan, hasat, budama, ilaçlama, iyi tarım uygulamaları vb.), iii) soğuk hava ve kontrollü atmosfer deposu, iv) sera ve sera operasyon ürünleri (aydınlatma, havalandırma, hasat vb. ve özellikle topraksız tarım uygulamaları), v) ambalaj ve modifiye ambalaj ürünleri, vi) ambalaj öncesi boylama cihazları (elektronik, mekanik, renk vb.), vii) ölçüm ve otomasyon cihazları üreten firmalar fuara katılmışlardır. Bu yıl izlenebilirlik ile ilgili ürünlerde artış gözlenmiştir. Soğuk zincir ticareti içinde yer alan ürünlerin barkod, RFID, sıcaklık, lokasyon, süre açısından izlenmesi ve paydaşlara aktarılması üzerine geliştirilen uygulamalar fuarda sunulmuştur. Zincir boyunca toplanan veri kablosuz, bluetooth ya da GSM bağlantı üzerinden bulut ya da şirket veri tabanlarına aktarılabilmektedir.

Fruit Logistica kapsamında her yıl ziyaretçilerin seçimi ile inovasyon ödülleri verilmektedir. Bu yıl on firma finalist olmuş ve ödülü Rijk Zwaan (www.rijkzwaan.com) (Hollanda) firması Knox isimli ürünü ile kazanmıştır. Taze kesilmiş marulların kesim noktalarındaki renk değişimini (pembeleşmeyi) geciktiren Knox ile raf ömrü yalnızca 1-2 gün mertebesinde uzasa da, tüketici albenisinin sürmesi ile raflardan çekilmeyi uzatacağı için gıda atıklarında azalma sağlayacaktır. İkinciliği E vitaminince zengin, Filipinler kaynaklı sert kabuklu kuru yemiş Pili’li ürün kazanmıştır. Alman “Die Frischebox” firmasının üretimi “The Cracking Monkey Pili Nuts” (www.thecrackingmonkey.de) çevre dostu pamuklu ambalajında, soya içerikli mürekkep baskılı olarak sunulmuştur. Geri dönüşümlü çatal-bıçaklardan üretilen ve ürünle birlikte verilen paslanmaz kıracak ile kabukları kırılmaktadır. Bu şekilde E vitamini kaybının daha az olacağı belirtilmektedir. Üçüncü olarak bombus arılarının seralarda kolayca (zaman ve güç kaybetmeden) kovanlarına dönmeleri sırasında yönlerini bulmalarına yardımcı olmak üzere tasarlanan Koppert Biological Systems (www.koppert.com) (Hollanda) firmasının “Natupol Excel-Bumble Bee Vision” ürünü seçilmiştir.

Geçtiğimiz yıllarda olduğu gibi Türkiye Milli Katılımı, güney giriş Salon 1.1’de yer almıştır. Ekonomi Bakanlığı bağlantılı kuruluşlar (Akdeniz İhracatçılar Birliği, Ege İhracatçılar Birliği, Batı Akdeniz İhracatçılar Birliği, Mersin TSO, Narenciye Tanıtım Grubu) haricinde 26 şirket fuara katılmıştır. Bunların çoğu yaş meyve-sebze ihracatçısı firma olup; makine firmalarının katılımı sınırlı kalmıştır. Bunların haricinde diğer salonlarda az sayıda Türk firmasının bireysel katılımı da gözlenmiştir. Katılımcı Türk firmaları bu yıl ziyaretçi profilinden ve ticari bağlantılardan, geçtiğimiz yıla göre fuarın daha olumlu geçtiğini belirtmişlerdir. Türkiye’de kış aylarının soğuk geçmesi meyve ağaçlarının soğuklanma ihtiyacını gidermiş; potansiyel hastalıklara karşı bir anlamda direnç oluşturmuştur. İlkbahar donları da uygun bir şekilde atlatıldığında, meyve ihracatında bu sezonun verimli geçeceği ümit edilmektedir. Örtü altı yetişen sebze bölgelerinde kış aylarında sel ve yağmur felaketi yaşanmasının 2017 toplam ihracat rakamlarını etkileyeceği düşünülmektedir. Türk Lirası’nın USD ve Euro’ya göre değer kaybetmesi bir anlamda avantaj gibi gözükse de; enerji, gübre ve alt yapı gibi girdilerde TL bazında ortaya çıkan artışlar rekabetçi ihracat fiyatlarını zorlayacaktır. Fruit Logistica gelecek yıl 7-9 Şubat 2018 günleri arasında düzenlenecektir. Tüm bu değerlendirmelerin sektör açısından ne şekilde sonuçlandığını görebilmek, fuarda yer alabilmek için tarihleri programınıza şimdiden kaydedin.

Mart sayısının 76.sayfasında yayımlanmıştır.