Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

Dünyanın her yerinde yetişen meyve: Ayva

Dünyanın her yerinde yetişebilen ayva (Cydonia oblonga) meyvesinin anavatanı Orta Asya olup yoğun olarak Çin, İran, Özbekistan ve Türkiye’de yetişmektedir.

Dr. Cem TOKER

T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Bornova-İZMİR.
c.toker@zae.gov.tr

Dünyanın her yerinde yetişebilen ayva (Cydonia oblonga) meyvesinin anavatanı Orta Asya olup yoğun olarak Çin, İran, Özbekistan ve Türkiye’de yetişmektedir. Rosaceae familyasına ait olan ayva; nemli, geçirgen, organik maddece zengin topraklarda ve ılıman iklimlerde yetişebilmektedir (POSTMAN, 2012). Ülkemizde, Altın, Demir, Tekkeş, Ekmek, Limon, Eşme, Bardak ve Şeker gevrek ayva çeşitleri yetiştirilmektedir. Ayva, sert veya gevşek yapıda, sulu, hafif tatlı ve mayhoş lezzete sahiptir. 2014 verilerine göre tüm Dünya’da 649 bin 364 ton ayva üretilmiş, üretim yoğun olarak Özbekistan (110.000 ton), Çin (109.090 ton), Türkiye (107.243 ton) ve İran’da (82.522 ton) gerçekleşmiştir (FAO, 2014). Ülkemizde üretim yoğunluğu Marmara Bölgesi (60.755 ton) başta olmak üzere Ege (16.640 ton) ve Akdeniz (12.881 ton) bölgelerinde gerçekleşmiştir. Ayva, çeşide ve yetiştiği bölgeye göre 100-200 kg/ağaç ürün vermekte olup eylül ayının ortasından itibaren hasat edilebilmektedir. Çoğunlukla taze olarak tüketilmekte ve gıda endüstrisinde marmelat, reçel, jöle ve meyve suyu üretiminde kullanılmaktadır (ANONYMOUS, 2016).

Ayva; A, B1, B2, B3, B6, B9 ve C vitaminlerini, potasyum, kalsiyum, sodyum, fosfor, magnezyum, demir ve çinko minerallerini, lifleri ve organik asitleri içermektedir (USDA, 2016). Meyvede majör olarak bulunan hekzanol, ?-farnesen, etil-2-metil-2-propenoat ve etil propionat uçucu bileşenleri ayvanın kendine özgü aromasını oluşturmaktadır (TATEO ve BONONI, 2010).


Ayva, yapısındaki zengin polifenol, flavonol, organik asit, vitamin C ve pektin içeriğine bağlı olarak sağlığın korunmasına katkıda bulunan düşük kalorili bir meyvedir (ROP ve ark., 2011). Organik asit açısından zengin olan ayvada (0.5-14.2 g/kg) başta askorbik asit olmak üzere okzalik, sitrik, malik, kuinik, şikimik ve fumarik asitler bulunmaktadır. Meyve yapısında toplam 21 adet aminoasit bulunmakta ve toplam aminoasitlerin % 75-85’ini aspartik asit, glutamik asit, sistein, serin, hidroksiprolin ve asparajin aminoasitleri oluşturmaktadır (SILVA ve ark., 2005). Meyve pektin içeriği (1,75-3,51 g/100 g) açısından zengin olup ayva pektinleri içerisinde en yüksek konsantrasyonu galakturonik asit (% 78) oluşturmaktadır (HEGEDUS ve ark., 2013). Ayva yapısında, düşük konsantrasyonda D-glikoz, galaktoz, mannoz, ramnoz ve L-arabinoz monosakkaritleri bulunmaktadır. Meyvede majör flavonol kuersetin-3-O-rutinozid olup buna ek olarak kamferol-3-O-glikozid, kamferol-3-O-rutinozid, kamferol glikozid, kuersetin-3-O-galaktozid, kuersetin-3-O-robinozid ve rutin flavonolleri yer almaktadır. Meyvenin toplam fenol konsantrasyonu 11-1700 mg/kg arasında değişmektedir. Meyve kabuğu en yüksek konsantrasyonda fenol içeriğine sahiptir. Toplam fenol içeriğinin % 45’ini oluşturan 3-kafeoilkuinik asit (klorojenik asit) başta olmak üzere 4-kafeoilkuinik asit (kripto-klorojenik asit), 5-kafeoilkuinik asit (neo-klorojenik asit), 3,5-dikafeoilkuinik asit ve gallik asit meyvenin fenol profilini oluşturmaktadır (OGAH ve ark., 2014; SILVA ve ark., 2005; WOJDYLO ve ark., 2013). Ayvanın fitokimyasal içeriğinde, antosiyaninler (siyanidin 3-3,5 diglikozid ve siyanidin 3-glikozid) ve flavan-3-ol monomer, dimer ve trimerleri ((-)-epikateşin, (+)-kateşin, prosiyanidin dimer B1, prosiyanidin dimer B3, prosiyanidin dimer B7 ve prosiyanidin trimer EEC) bulunmaktadır (OGAH ve ark., 2014).

Ayva, kompleks fitokimyasal bileşenlerine bağlı olarak antidiyabetik, antikanserojen, antiinflamatuvar, antibakteriyel, antialerjik, antiülseratif, ekspektoran (balgam söktürücü) ve laksatif etkilerinin yanı sıra influenza (grip), migren, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, konjiktivit ve cilt lezyonlarının tedavisine yardımcı olmaktadır (FATTOUCH ve ark., 2007; HEGEDUS ve ark., 2013; HEMMATI ve ark., 2012; TAHRAOUI ve ark., 2007; RAHIMI ve ark., 2010).

Ayva içeriğindeki polifenoller (klorojenik asit) antiinflamatuvar sitokin interlökin-10 (IL-10) seviyesini artırıp immünsupresif (bağışıklık baskılayıcı) bir molekül gibi hareket ederek IL-2, interferon-? (IFN- ?), tümör nekrozis faktör alfa (TNF-?), IL-1, IL-6, IL-12 gibi pro-inflamatuvar sitokinlerin üretim ve salgılanmasını önleyerek antiinflamatuvar etki göstermektedir (AL-SNAFI, 2016). Yapılan in vivo ve in vitro çalışmalarda, ayva ekstraktındaki 3-kafeoilkuinik asit fenolik bileşeninin immünoglobulin E (IgE) aracılığı ile besin, ilaç ve aeroalerjenlerin sebep olduğu aşırı duyarlılık geliştirme yatkınlığı olan tip I alerji çeşidinde immünoglobulin E (IgE) üretimini baskılayarak, kemik iliğinden oluşan mast hücrelerinden histamin ayrılmasını azaltarak, interlökin-13 (IL-13) ve tümör nekrozis faktör alfa (TNF-?) ekspresyonunu azaltarak koruyucu etki gösterdiği saptanmıştır (KAWAHARA ve LIZUKA, 2011; SHINOMIYA ve ark., 2009).

En yaygın sindirim sistemi hastalıklarından olan irritabl bağırsak hastalıkları bağırsak mukozasının bağışıklık sistemini etkileyen fonksiyonel kronik bir inflamasyon hastalığıdır. Hastalık tedavi edilmediğinde hızlı bir şekilde ülseratif kolit ve Crohn hastalıklarına neden olabilmektedir. Günlük diyette ayva tüketimi, meyveye antiinflamatuvar ve antioksidan özellikler kazandıran fenolik bileşen (klorojenik asit) ve flavonollere (kuersetin, kamferol) bağlı olarak hastalığın bağırsağa verdiği zararı önlemekte ve tedaviye yardımcı olmaktadır (ASHRAF ve ark., 2016). Gıdalardaki lifler, glikoz ve lipit metabolizması, mineral absorbsiyonu ve kalın bağırsak fonksiyonları üzerinde fizyolojik etkilere sahiptir. Lifler, suda çözünen ve çözünmeyen olarak iki gruba ayrılmaktadır. Suda çözünür lif grubunda yer alan ayva pektini, bağırsak iltihabı hastalığında bağırsak hücre proliferasyonunu tetikleyerek bağırsak hasarına karşı koruyucu etki göstermektedir (ROEDIGER, 2010). 5-18 yaş aralığında rastgele seçilen mide özofagus reflü hastası çocuklar üzerinde yapılan klinik çalışmada, hastalara günde iki defa (öğle ve akşam yemeklerinden sonra) toplam 0.6 ml/kg/gün ayva şurubu (51 mg/ml ayva ekstraktı) 4 hafta boyunca verilmiş, sonuçta hastalık semptomlarında önemli düzeyde azalma görülmüştür (ZOHALINEZHAD ve ark., 2015).

Ayva, yapısındaki fenolik bileşenlere (klorojenik asit, kuinik asit ve kuinik asit türevleri) bağlı olarak gram negatif bir bakteri olan Escherichia coli başta olmak üzere Klebsiella pneumonia, Staphylococcus aureus, Enterobacter aerogenes bakterilerine karşı antimikrobiyal özelliğe sahiptir (AL-SNAFI, 2016; FATTOUCH ve ark., 2007; KARAR ve ark., 2013).

Yapılan klinik çalışmalarda, ayva ekstraktının üç farklı kanser hücre hattında (karaciğer hücre hattı (HepG2), akciğer epitel hücre hattı (A549) ve servikal karsinoma hücre hattı (HeLa)), böbrek ve kolon kanseri hücrelerinde proliferasyonu azaltarak inhibisyon sağladığı belirtilmektedir (PACIFICO ve ark., 2012).

Ayva, yapısındaki majör biyoaktif bileşenler (kuersetin-3-O-rutinozid, 3-kafeoilkuinik asit, (-)-epikateşin, (+)-kateşin, vitamin C), yüksek lif, düşük kalori ve şeker içeriğine bağlı olarak özellikle obezite, diyabet ve inflamasyona bağlı bağırsak hastalıklarında fonksiyonel bir gıda maddesi olarak günlük beslenme alışkanlığı içerisinde tüketilmesi gereken bir meyvedir.

KAYNAKLAR

AL-SNAFI, A.E., 2016. The medical importance of Cydonia oblonga- A review. IOSR Journal Of Pharmacy, 6(6): 87-99.

ANONYMOUS, 2016. http://rapory.tuik.gov.tr/17-12-2016-01:22:13-34949478056078419789528216.html

ASHRAF, M.U., MUHAMMAD, G., HUSSAIN, M.A. and BUKHARI, S.N.A., 2016. Cydonia oblonga M., A Medicinal Plant Rich in Phytonutrients for Pharmaceuticals. Frontiers in Pharmacology., 7: 163, doi: 10.3389/fphar.2016.00163.

FAO, 2014. http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC

FATTOUCH, S., CABONI, P., CORONEO, V., TUBEROSO, C.I., ANGIONI, A., DESSI, S., MARZOUK, N. and CABRAS, P., 2007. Antimicrobial activity of Tunisian quince (Cydonia oblonga Miller) pulp and peel polyphenolic extracts. J. Agric. Food Chem., 55: 963-969.

HEGEDUS, A., PAPP, N. and STEFANOVITS-BANYAI E., 2013. A review of nutritional value and putative health-effects of quince (Cydonia oblonga Mill.) fruit. International Journal of Horticultural Science, 19(3-4): 29-32.

HEMMATI, A.A., KALANTARI, H., JALALI, A., REZAI, S. and ZADEH, H.H., 2012. Healing effect of quince seed mucilage on T-2 toxin-induced dermal toxicity in rabbit. Experimental and Toxicologic Pathology, 64: 181-186.

KARAR, M.G.E., PLETZER, D., JAISWAL, R., WEINGART, H. and KUHNERT, N., 2013. Identi?cation, characterization, isolation and activity against Escherichia coli of Quince (Cydonia oblonga) fruit polyphenols. Food Res. Int., 65: 121-129.

KAWAHARA, T. and LIZUKA, T., 2011. Erratum to: Inhibitory effect of hot-water extract of quince (Cydonia oblonga) on immunoglobulin E-dependent latephase immune reactions of mast cells. Cytotechnology, 63: 541-542.

OGAH, O., WATKINS, C.S., UBI, B.E. and ORAGUZIE, N.C., 2014. Phenolic Compounds in Rosaceae Fruit and Nut Crops. J. Agric. Food Chem., 62: 9369-9386.

PACIFICO, S., GALLICCHIO, M., FIORENTINO, A., FISCHER, A., MEYER, U. and STINTZING, F.C., 2012. Antioxidant properties and cytotoxic effects on human cancer cell lines of aqueous fermented and lipophilic quince (Cydonia oblonga Mill.) preparations. Food Chem Toxicol, 50: 4130-4135.

POSTMAN, J.D., 2012. Quince (Cydonia oblonga Mill.) center of origin provides sources of disease resistance. Acta Horticulturae, 948: 229-234.

RAHIMI, R., SHAMS-ARDAKANI, M.R. and ABDOLLAHI, M., 2010. A review of the efficacy of traditional Iranian medicine for inflammatory bowel disease World Journal of Gastroenterology, 16: 4504-4514.

ROEDIGER, W.E., 2010. The starved colon diminished mucosal nutrition, diminished absorption and colitis. Dis.ColonRect., 33: 858-862. doi: 10.1007/BF02051922.

ROP, O., BALIK, J., REZNICEK, V., JURIKOVA, T., SKARDOVA, P., SALAS, P., SOCHOR, J., MLCEK, J. and KRAMAROVA, D., 2011. Chemical Characteristics of Fruits of Some Selected Quince (Cydonia oblonga Mill.) Cultivars. Czech J. Food Sci., 29(1): 65-73.

SHINOMIYA, F., HAMAUZU, Y. and KAWAHARA, T., 2009. Antiallergic effect of a hot-water extract of quince (Cydonia oblonga). Biosci Biotechnol Biochem, 73: 1773-1778.

SILVA, B.M., ANDRADE, P.B., FERRERES, F., SEABRA, R.M., OLIVEIRA, M.B.P.P. and FERREIRA, M.A., 2005. Composition of quince (Cydonia oblonga Miller) seeds: phenolics, organic acids and free amino acids. Natural Product Research, 19: 275-281.

TATEO, F. and BONONI, M., 2010. Headspace-SPME Analysis of Volatiles from Quince Whole Fruits. Journal of Essential Oil Research, 22: 416-418.

TAHRAOUI, A., EL-HILALY, J., ISRAILI, Z.H. and LYOUSSI, B., 2007. Ethnopharmacological survey of plants used in the traditional treatment of hypertension and diabetes in southeastern Morocco (Errachidia province). Journal of Ethnopharmacology, 110: 105-117.

USDA, 2016. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/2369?manu=&fgcd=&ds=

WOJDYLO, A., OSZMIASKI, J. and BIELICKI, P., 2013. Polyphenolic composition, antioxidant activity, and polyphenol oxidase (PPO) activity of quince (Cydonia oblonga Miller) varieties. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 61: 2762-2772.

ZOHALINEZHAD, M.E., IMANIEH, M.H., SAMANI, S.M., MOHAGHEGHZADEH, A., DEHGHANI, S.M., HAGHIGHAT, M., SALEHI, A., FARIDI, P. and AKBARZADEH, A.R., 2015. Effects of Quince syrup on clinical symptoms of children with symptomatic gastroesophageal reflux disease: A double-blind randomized controlled clinical trial. Complementary Therapies in Clinical Practice, 21(4): 268-276.

Ocak 2017 sayısının 67.sayfasında yayımlanmıştır.