Eğlencelik kuruyemiş, ekonominin stresine de iyi geliyor

Uluslararası pazarda çerezlik haliyle kuruyemiş en çok Balkanlar ve Ortadoğu’da tüketiliyor. Lübnan yılda kişi başı 11 kg tüketimle başı çekiyor ardından Yunanistan, İran ve Irak geliyor. Türkiye’de yıllık kişi başı tüketim 4 kg’lar da...

Geleneksel eğlencelik atıştırmalıklarımızdan kuruyemiş, stres atma yiyeceklerinin de başında geliyor. Uluslararası pazarda çerezlik haliyle kuruyemiş en çok Balkanlar ve Ortadoğu’da tüketiliyor. Lübnan yılda kişi başı 11 kg tüketimle başı çekiyor ardından Yunanistan, İran ve Irak geliyor. Türkiye’de yıllık kişi başı tüketim 4 kg’lar da... Aynı bölgedeki ülkelerin yüksek oranda kuruyemiş tüketmesi bölgesel etkileşim ya da stresten mi kaynaklanıyor bilinmez.

Gelin ülkemizin kuruyemiş haritasına şöyle bir bakalım;

Türkiye dünyanın en fazla ve en kaliteli fındık üreten ülkesi. Ülkemiz küresel fındık ihtiyacının yaklaşık yüzde 65’sini karşılıyor. Ayrıca, incir, kayısı, üzüm ve leblebi üretiminde de önde gelen ülkeler arasında. Antep fıstığı ve ay çekirdeği iç pazara yeter üretimde ancak yer fıstığı ve kabak çekirdeği kısmen, badem, ceviz, kaju ve kuru erik tamamen ithal.

Konunun uzmanları diyor ki; tarımsal hammadde birçok zaman üretim miktarı ve kalite açısından sektörün taleplerini karşılamakta yetersiz kalıyor.

Türkiye, uygun coğrafi koşulları ve iklimiyle kuruyemiş sanayinin ham maddesi olan tarımsal ürünlerin üretiminde oldukça avantajlı konumda. Çok çeşitli ve dünyanın diğer bölgelerine kıyasla daha lezzetli kuruyemişler ülkemizde yetişiyor.

Ülkemiz; fındık, incir, kayısı ve üzüm gibi birçok ürünün dünyadaki ana üretim
merkezi. Kuruyemiş ihracatında ABD ve Hindistan’ın ardından dünyada 3.
sırada yer alıyoruz. Kuru meyvelerde ise lider konumundayız.

Kuruyemişin Türk ticaret hayatındaki önemi büyük. Ancak,
tarımsal üretimde miktar, kalite ve fiyat açısından sektörün ihtiyaçları göz önüne
alınmalı diyor işin uzmanları. Bu alanda geleceğe yönelik planlı ve sürdürülebilir üretimin önemi de unutulmamalı.

Sektörde yaklaşık 700 sanayici firma mevcut. Ciro ve personel yoğunluğu açısından önde gelen firma sayısı ise 80. Sektörde sanayi üretimi yapan firmaların yanı sıra, tahminen 7 bin perakende noktası bulunuyor.
İşletmelerin toplamında yaklaşık 10 bin istihdam sağlandığı tahmin ediliyor.. Perakende sektörüyle birlikte düşünüldüğünde bu sayının 20 bin kişiyi bulduğu söyleniyor. İstihdama katkısı az sayılmaz.

Kuruyemiş sektöründe kapasite kullanımının yüzde 60 civarında olduğu tahmin ediliyor. Bu oran ise gıda sanayinin ortalamasının altında seyrediyor. Türkiye’de yayınlanan resmî istatistikler arasında kuruyemiş sektörü gibi alt sektörler özelinde pazar büyüklüğü, ciro gibi verilere henüz rastlanmıyor. Bu sektör hâlâ gizemini koruyor. Tüm Kuruyemiş Sanayicileri ve İş Adamları Derneği (TÜKSİAD) tarafından her sene ürünler bazında tüketim miktarı tahminleri ile ortalama fiyatlar kullanılarak pazar büyüklüğü tahmini yapılıyor. Kuruyemiş sektörü iç pazar büyüklüğü geçtiğimiz yıl itibariyle 3,7 milyar dolar olarak tahmin ediliyor. Miktar olarak en fazla tüketilen ürün ay çekirdeği, en büyük pazar payına sahip ürün ise ceviz.

Ürünler bazında incelendiğinde ülkemizin dünya liderliğini elinde tuttuğu fındık, sektör içinde hem miktar hem de hacim olarak en fazla ihraç edilen ürün.
Ardından badem ve Antep fıstığı geliyor. Ancak, ithalat verileri de incelendiğinde görülüyor ki; ihraç edilen badem ve cevizin büyük bir bölümü Dâhilde İşleme Rejimi çerçevesinde kabuklu olarak ithal edilip, işlendikten sonra ihraç edilen ürünleri içeriyor. Oldukça girift bir ilişki söz konusu.

Kuruyemiş ihracatı içinde endüstriyel kullanıma yönelik olarak ihraç edilen fındık önemli bir yer tutuyor. İhracatta öne çıkan pazarlar Almanya başta olmak üzere Avrupa Birliği (AB) ülkeleri, Irak ve Rusya.

Türkiye’de yaklaşık 249 milyon dolar kuruyemiş ve 41 milyon dolar kuru meyve olmak üzere toplam 290 milyon dolar ithalat hacmi gerçekleşiyor.

Kuruyemiş sanayinde ürünler tüketicinin kullanımına hem dökme hem de paketli olarak sunuluyor. Ancak, son yıllarda sektöre giren büyük oyuncuların da etkisiyle paketli kuruyemiş pazarı büyümesini sürdürüyor. Sağlıklı ve modern görünümlü ambalajlarla ürünler tüketicileri daha fazla cezbediyor. Üstelik soslu ve kaplamalı ürünler iç pazarda olduğu kadar, Ortadoğu pazarında da her geçen gün daha fazla rağbet görüyor.

Kuruyemiş sektörünün en yoğun ilişki içinde olduğu sektör tarım sektörü. Bu nedenle çiftçiler ile tedarik planlama ilişkisinin artırılması, çiftçilerin yetiştiricilik ve depolama koşulları konusunda bilinçlendirilmesi, kuruyemiş üreticilerini yakından ilgilendiriyor. Ayrıca seçilmiş ürünlerde iyi tarım uygulamalarına geçilmesi de hem kamu tarafından hem de sivil toplum kuruluşları tarafından desteklenmeyi bekliyor.

Kuruyemiş sektörü üretimiyle, pazarlamasıyla, sürdürülebilir tarımıyla önümüzdeki dönemde söz sahibi olabilecek gıda ürünlerinin arasındaki yarışa katılıyor. Kuruyemişin katma değeri yüksek olan lezzetli ve sağlıklı ürünlerle bu yarışta öne çıkması yemesi kadar eğlenceli olacak.


Bilgiler, Ankara Ticaret Borsası – Kuruyemiş Sektör Raporu 2016’dan derlenmiştir.

Aralık 2016 sayısının 30'uncu sayfasında yayımlanmıştır.

Yazarın diğer yazıları