Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

Gojiberry (Kurt üzümü)

Dünyada Wolfberry olarak da adlandırılan Gojiberry ülkemizde kurt üzümü olarak bilinmektedir.

Dr. Cem TOKER

T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Bornova-İZMİR.
c.toker@zae.gov.tr

Solanaceae familyasına ait olan Gojiberry (Lycium barbarum) Asya kökenli bir meyve olup 2500 yıl öncesinden günümüze tedavi amaçlı ve fonksiyonel bir gıda olarak tüketilmektedir (BRYAN ve ark., 2008). Dünyada Wolfberry olarak da adlandırılan Gojiberry ülkemizde kurt üzümü olarak bilinmektedir. Gojiberry, çalı formunda, hemen hemen her toprak tipinde yetişebilen, soğuğa ve sıcağa dayanıklı, fusiform şeklinde, 6-20 mm uzunluğunda, 3-8 mm çapında, turuncudan koyu kırmızıya değişebilen renkte meyve veren çok yıllık bir bitkidir. Yaz sonundan sonbahar ortalarına kadar hasat edilen meyveler taze veya kurutularak, meyve suyu, çay ve baharat olarak tüketilmektedir (AMAGASE ve FARNSWORTH, 2011).

Gojiberry meyvesi temel olarak polisakkarit, karotenoid ve flavonoidleri içermektedir. Meyve % 5-8 oranında (kuru meyvede) suda çözünür glikokonjugatlardan olan polisakkaritleri içermektedir. Meyve, gojiberry polisakkariti olarak tanımlanan bir tür proteoglikan (%95 polisakkarit, %5 protein) olan arabinogalaktan protein (AGPs) içermektedir. Major olarak ksiloz ve glikoz daha düşük konsantrasyonlarda arabinoz, ramnoz, mannoz ve galaktozdan oluşan 6 farklı monosakkarit bulunmaktadır. Yapısında pektini oluşturan galakturonik asit bulunmaktadır (AMAGASE ve FARNSWORTH, 2011). Meyve ikincil major bileşen olarak % 0.03-0.5 (kuru meyvede) karotenoid içermektedir. Toplam karotenoid içeriğinin % 56’sını zeoksantin dipalmitat oluşturmakta olup bunu sırası ile ß-kriptoksantin palmitat, zeaksantin monopalmitat ve ß-karoten takip etmektedir (INBARAJ ve ark., 2008). Meyve, esansiyel yağ asitleri olarak hekzadekanoik, linoleik ve miristik asit içermektedir. Meyvede rutin temel flavonoid olup bunu daha az konsantrasyonlarda hiperozit, kuersetin ve morin takip etmektedir. Gojiberry, gallik, kafeik, protokateşik, p-kumarik ve klorojenik asitlerden oluşan fenolik asitleri içermektedir. (QIAN ve ark., 2004). Kompleks fitokimyasal yapısına bağlı olarak antioksidan kapasitesi (oksijen radikal absorbans kapasitesi (ORAC)) 32,90 µmol/g’dır (USDA, 2016).

Şekil 1. Gojiberry meyvesinin besin değeri (NAVARRO ve ark., 2016)
Besin içeriği
Miktar/100 gr
Su
85-95 g
Enerji
45-67 kcal
Protein
0.22-0.66 g
Toplam lipit
0-0.20 g
Karbonhidrat
10.2-16.6 g
Lif
0.1-2.2 g
Şeker
3.71 g
Mineraller

- Ca (Kalsiyum)
415 mg
- Fe (Demir)
109 mg
- Mg (Magnezyum)
280 mg
- P (Fosfor)
425 mg
- K (Potasyum)
1310 mg
- Na (Sodyum)
122 mg
- Zn (Çinko)
4.0 mg
- Cu (Bakır)
1.1 mg
Vitaminler

- Vitamin A (Retinol)
16 µg
- Vitamin B1 (Tiamin)
0.025 mg
- Vitamin B2 (Riboflavin)
6.6 mg
- Vitamin B3 (Niasin)
0.73 mg
- Vitamin C
2.6 mg
- Vitamin E
2.6 mg
Gojiberry meyvesinin kendine özgü aroması 1-oktan-3-ol, 3-hidroksi-2-butanon, hekzanal ve E-2-heptanal uçucu bileşenlerinden oluşturmaktadır (LEE ve ark., 2008). Meyve, A, B1, B2, B3, E ve C vitaminlerini, potasyum, kalsiyum, sodyum, magnezyum, demir, çinko ve bakır minerallerini, lifleri ve organik asitleri içermektedir (NAVARRO ve ark., 2016).

Gojiberry içeriğindeki fitokimyasal bileşenlere bağlı olarak nöroprotektif (sinir koruyucu), yorgunluk ve yaşlanma karşıtı, bağışıklık düzenleyici, metabolizma hızlandırıcı, diyabetlerde kandaki glikoz seviyesini düzenleyici, glokom (göz tansiyonu) önleyici ve anti tümör özelliklere sahiptir (BRYAN ve ark., 2008; POTTERAT, 2010; TANG ve ark., 2012; YANG ve ark., 2015).

Yapılan klinik çalışmalarda gojiberry meyvesinin vücutta endojen antioksidanların sentezine katkı sağlayarak lipit peroksidasyonuna karşı etki gösterdiği belirtilmiştir. Meyve ekstraktının SOD (süperoksit dismutaz), CAT (katalaz) ve GSH-Px (glutatyon peroksidaz) endojen antioksidanlarının aktivitesini artırdığı saptanmıştır (AMAGASE ve ark., 2009). Meyve yapısındaki flavonoidler kan hücreleri ve mitokondriyi oksidatif hasara karşı korumaktadır (IONICA ve ark., 2012).

Gojiberry’nin düzenli tüketiminin meyve yapısındaki polisakkaritlere bağlı olarak LDL, TC (toplam kolesterol), TG (trigliserit) ve kandaki glikoz seviyesini azaltarak ve SOD (süperoksit dismutaz), CAT (katalaz) ve GSH-Px (glutatyon peroksidaz) aktivitesini artırarak kan lipit metabolizmasını düzenlediği belirtilmiştir (CUI VE ARK., 2011). Gojiberry içeriğindeki L-arginin (aminoasit), zaeksantin ve vitamin C’nin vücutta endotel hücrelerden NO (nitrik oksit) üretimini sağlayarak dolaşım sistemini oluşturan damarların fonksiyonel ve yapısal bütünlüğünü koruduğu saptanmıştır. Nitrik oksit damarlardaki düz kas hücrelerinin elastikiyetini düzenleyerek (özellikle damar genişlemesi) kan basıncının kontrolüne önemli bir katkıda bulunmakta ve buna bağlı olarak hipertansiyon ve ateroskleroz (damar sertliği) riskini önlemektedir (BUCHELI ve ark., 2011).

Düzenli Gojiberry tüketen diyabetik retinopatisi olan hastalar üzerinde yapılan klinik çalışmada, rastgele seçilen diyabetik retinopati (diyabete bağlı retina damarlarında ortaya çıkan hasar) hastası gruba 3 ay boyunca gojiberry verilmiş bu süre sonunda serum plazma içeriğinde lipit peroksit % 20 azalmış, vitamin C % 61 ve SOD % 87 artmış ve kırmızı kan hücrelerinin immünolojik fonksiyonunda artış gözlemlenmiştir (HE ve ark., 1998). Gojiberry yapısındaki karotenoidlere (özellikle zeaksantin dipalmitat) bağlı olarak yaşa bağlı ortaya çıkabilen katarakt ve makula dejenerasyonu (kalıcı santral görme kaybı) hastalıklarına karşı koruyucu etki göstermektedir. Zeaksantin dipalmitat pigmenti ultraviyole ve kısa dalga boylu mavi ışığı (430-490 nm) absorbe ederek retinada oksidatif hasarı engellemekte ve serbest radikal oluşumunu önlemektedir (POTTERAT, 2010). Araştırmalar 28 gün boyunca 15g/gün gojiberry tüketiminin plazma da zeaksantin konsantrasyonunu 2.5 kat artırdığını belirtmektedir (BUCHELI ve ark., 2011).

Gojiberry yapısındaki polisakkaritlere bağlı olarak hücre döngüsünü bloke ederek ve apoptozisi başlatarak anormal sayıdaki tümör hücrelerini ortadan kaldıran antitümör özelliğine sahiptir. Yapılan in vitro çalışmalar, ER(+) meme kanseri (östrojen reseptörü taşıyan tümör) hastalarda düzenli gojiberry tüketiminin meyve polisakkaritlerine bağlı olarak östrojen reseptörlerinin seviyelerini azaltma yolu ile 17 ß-estradiol aktivitelerini baskılayarak östrojen mekanizmasını değiştirerek tümörü inhibe ettiğini belirtmektedir (LI ve ark., 2009). Meyve yapısındaki polisakkaritlere bağlı kolon kanseri hücrelerinde G0-G1 fazını bloke ederek, scopoletin bileşenine bağlı PC-3 prostat kanseri hücrelerini inhibe ederek antikansorejen etki göstermektedir (KULCZYNSKI ve GRAMZA-MICHALOWSKA, 2016).

Gojiberry, yapısındaki arabinogalaktan proteinler (polisakkarit), zeaksantin (karotenoid), vitamin C, L-arginin (aminoasit) ve scopoletin fitokimyasallarına bağlı olarak özellikle yaşa bağlı ortaya çıkan sağlık problemleri ve immün sisteminin gelişmesine katkılarında dolayı düzenli tüketilmesi gereken mucizevi bir besin maddesidir. Zengin fitokimyasal içeriğe bağlı toksik etkiyi önlemek için tavsiye edilen günlük tüketim miktarı 15 g (kuru) olmalıdır.


KAYNAKLAR

AMAGASE, H., SUN, B. and BOREK, C., 2009. Lycium barbarum (goji) juice improves in vivo antioxidant
biomarkers in serum of healthy adults, Nutr. Res., 29: 19-25.

AMAGASE, H. and FARNSWORTH, N.R., 2011. A review of botanical characteristics, phytochemistry, clinical relevance in efficacy and safety of Lycium barbarum fruit (Goji). Food Research International, 44: 1702-1717.

BRYAN, J.K., COSTA, D., GIESE, N., NUMMY, K., RAPP, C. and SEAMON, E., 2008. Goji (Lycium spp) in natural standard monograph,.Natural Standard Inc., Available: www.naturalstandard.com.

BUCHELI, P., GAO, Q., REDGWELL, R., VIDAL, K., WANG, J. and ZHANG, W., 2011. Herbal Medicine: Biomolecular and Clinical Aspects. 2nd edition. Chapter 14, Biomolecular and Clinical Aspects of Chinese Wolfberry. pp 1-44.
CUI, B.K., LIU, S., LIN, X.J., WANG, J., LI, S.H., WANG, Q.B. and LI, S.P., 2011. Effects of Lycium barbarum aqueous and ethanol extracts on high fat diet induced oxidative stress in rat liver tissue . Molecules. 16: 9116-9128.

HE, J., ZHOU, W. and QIU, Y., 1998. A clinical study in the effect of Lycium barbarum L. On antioxidizing reaction in the patients with diabetic retinopathy. Journal of Chinese Traditional Medical Ophthalmology, 8: 74-76.

INBARAJ, B.S., LU, H., HUNG, C.F., WU, W.B., LIN, C.L. and CHEN, B.H., 2008. Determination of carotenoids and their esters in fruits of Lycium barbarum Linnaeus by HPLC-DAD-APCI-MS. J Pharm Biomed Anal., 47: 812-818.

IONICA, M.E., NOUR, V. and TRANDAFIR, I., 2012. Polyphenols content and antioxidant capacity of goji fruits (lycium chinense) as affected by the extraction solvents. South west J Hortic Biol Environ., 3(2):121-129.

KULCZYNSKI, B. and GRAMZA-MICHALOWSKA, A., 2016. Goji Berry (Lycium barbarum): Composition and Health Effects - A Review. Polish Journal of Food and Nutrition Sciences, DOI: 10.1515/pjfns-2015-0040.

LEE, G.H., SHIN, Y. and OH, M.J., 2008. Aroma-active components of Lycii fructus (kukija) J. Food Sci., 73: 500-505.

LI, G., SEPKOVIC, D.W., BRADLOW, H.L., TELANG, N.T. and WONG, G.Y., 2009. Lycium barbarum inhibits growth of estrogen receptor positive human breast cancer cells by favorably altering estradiol metabolism. Nutrition and Cancer, 61(3): 408-414.

NAVARRO, P., NOGUERA-ARTIAGA, L., LOPEZ-MIRANDA, S., CARBONELL-BARRACHINA, A.A. and PEREZ-LOPEZ, J., 2016. Handbook of Functional Beverages and Human Health: Gojiberry juice. Section 2, pp: 239-251.

POTTERAT, O. (2010). Goji (Lycium barbarum and L. chinense): Phytochemistry, pharmacology and safety in the perspective of traditional uses and recent popularity. Planta Medica, 76(1): 7-19.

QIAN, J., LIU, D. and HUANG, A., 2004. The efficiency of flavonoids in polar extracts of Lycium chinense Mill. fruits as free radical scavenger. Food Chem., 87: 283-288.

TANG, W.M., CHAN, E., KWOK, C.Y., LEE, Y.K.,WU, J.H.,WAN, C.W., CHAN, R.Y., YU, P.H. and CHAN, S.W., 2012. A review of the anticancer and immunomodulatory effects of Lycium barbarum fruit. Inflammopharmacology, 20: 307-314.

USDA, 2016. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. 2010. Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC) of Selected Foods, Release 2. Nutrient Data Laboratory Home. Page: http://www.orac-info-portal.de/download/ORAC_R2.pdf
YANG, R.F., ZHAO, C., CHEN, X., CHAN, S.W. and WU, J.Y., 2015. Chemical properties and bioactivities of Goji (Lycium barbarum) polysaccharides extracted by different methods. Journal of Functional Foods. 17: 903-909.

Temmuz 2016 sayısının 82.sayfasında yayımlanmıştır.