Hafta sonu değil hafta boyu kahvaltı

Kent yaşamının ritüelleri arasına giren hafta sonu kahvaltılarının, ne yazık ki, günlük yaşam içinde her gün keyifle tekrarlanan bir alışkanlık olamadığını araştırmalar gösteriyor. Çocuk yaşlardan itibaren ülkemizde kahvaltının genelde...

Haftasonlarının kahvaltı keyfi başka olur. Mevsim bahar ise kahvaltı bambaşka keyiflidir. Keyifli kahvaltı sofraları genelde haftasonları daha bir özenli kurulur. Kent yaşamının ritüelleri arasına giren hafta sonu kahvaltılarının, ne yazık ki, günlük yaşam içinde her gün keyifle tekrarlanan bir alışkanlık olamadığını araştırmalar gösteriyor. Çocuk yaşlardan itibaren ülkemizde kahvaltının genelde atlanabilecek bir öğün olarak görülme oranı yüksek.

Düzensiz beslenme, hareketsizlik ve sonucunda tetiklenen obezite sorunu ne yazık ki ülke nüfusunun genç kuşaklarına doğru kaymaya başladı. Aslında sağlıklı beslenmenin altın kurallarından biri, öğün atlamamaktır der beslenme uzmanları. Kahvaltı ise öğünlerin en vazgeçilmez olanıdır beden sağlığı için.

Araştırmalara göre kahvaltı etme alışkanlığımız yaşla paralel olarak değişim gösteriyor. Çocuklar erken saatlerde canları istemediğinden ya da okula yetişmediklerinden kahvaltıyı atlıyorlar. Aynı nedenler gençler için de geçerliliğini koruyor. Altmışlı yaşlardan sonra kahvaltı alışkanlığını tekrar keyfe dönüştürenler de var, bu alışkanlığı tamamen kaybedenler de. Aslında genç yaşlarda kahvaltıyı atlamanın sebep olduğu beslenme bozuklukları akıl ve beden sağlığının bozulmasına zemin hazırlıyor... Uzmanlar, kahvaltıyı atlamanın çocuk ve ergenler için uzun ve kısa vadede yüksek kolestrol ve insülin oranı yüksekliği, sigara, alkol kullanımı, fiziksel faaliyet eksikliği, düzensiz beslenme gibi sağlık sorunlarına yol açabileceğini her vesile ile vurguluyor. Düzenli kahvaltı eden çocukların akıl ve ruh sağlığının olumlu etkilendiğini, davranış bozukluklarının ve depresyon gibi rahatsızlıkların azalmasına katkı sağladığını gözlemliyorlar.

Kırsalda kahvaltı öğünü atlanmıyor

Bu noktada Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması – 2010 (1) sonuçlarını hatırlamakta yarar var. Araştırma Türkiye’de bu alanda 1974 yılından sonra yapılmış en kapsamlı çalışma. Yeni sonuçları merakla bekliyor, son beş yıl içinde olumlu gelişmeler kaydedilmiş olmasını umut ediyoruz. İşte bu araştırmaya göre Türkiye’den kahvaltı ve beslenme manzaraları: Kentlerde yaşayanların kahvaltı atlama oranı %11,7 iken kırsalda kahvaltı etmeyenlerin oranı 8,4 lerde kalıyor. Yaş gruplarına göre baktığımızda; Türkiye genelinde 6-11 yaş grubundaki çocukların %10,8'i kahvaltı yapmıyor. Kahvaltı öğünü atlamada kızlar %11,9 erkekler %9,9, Türkiye genelinde genç nüfusun toplamda % 14,2'si kahvaltı öğününü atlıyor. 19-30 yaş arası kahvaltı atlama oranı %20'lerde iken, 65-74 yaşlarda %4'lere kadar iniyor. Genele bakıldığında “ canı istemiyor”, “alışkanlığı yok” , “zaman yetersizliği”, en fazla kahvaltı atlama nedenleri arasında yer alıyor. Yaş ilerledikçe “zaman yetersizliği” nedeni yok oluyor. Ama “kahvaltı alışkanlığım yok” diyenlerin oranı 65-74 yaş aralığında %44’e kadar yükseliyor. Araştırmada dikkat çekici olan bir başka nokta ise yaş grupları arasında %11,2 gibi bir oran ile öne çıkan 75 yaş üstü grubun, kahvaltı hazırlanmadığı için veya ekonomik nedenlerden dolayı kahvaltıyı atlıyor olması..

Türkiye’de gıda alışverişinde reklamdan etkilenerek kahvaltılık tahıllar satın alanlar %34,5 iken yine reklamların etkisiyle cips, gofret, çikolata atıştırmalıkları alanların oranı %72'lere ulaşıyor.

Yine aynı araştırmadan çıkan ilgi çekici saptamalardan biri ise şu: Ülkenin sosyoekonomik ve sosyokültürel yönden gelişmiş bölgelerinde yiyecek/içecek alışverişini genelde kadın yapıyor.

Şehirlerde gıda alışverişini yapanların %34,8 erkek iken kırsalda %61,2 oranında erkek evin gıda alışverişini yapıyor. İstanbul’da yiyecek içecek alışverişini yapanların yaklaşık dörtte üçünü kadınlar oluştururken, Kuzeydoğu Anadolu’da ise gıda alışverişi yapanların dörtte üçünü erkekler oluşturuyor.

Yiyecek ve içecek alışverişi kim yaparsa yapsın, herkes için kahvaltı öğününü atlamamak uzun ve sağlıklı yaşamın onlarca altın kuralından biri görünüyor. Çocukları kahvaltı yapmaya özendirmek, erken yaşlardaki obezitenin önlenmesine katkı sağlayabilir. Okul çağındaki çocuklar ve ebeveynlerini çeşitli projelerle kahvaltı konusunda bilinçlendirmek eminim hem okulları hem velileri memnun edecektir. Bu alanda gıda kuruluşlarının geliştireceği yeni sosyal sorumluluk projelerine eğitim kurumları da kapılarını ardına kadar açacaktır.


Nur Coşkun İstanbulluoğlu
nurcoskun@net-iletisim.com

Yazıda söz edilen istatistikler için kaynakça:
() Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü, Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi. Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması 2010: Beslenme Durumu ve Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi Sonuç Raporu. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 931, Ankara 2014

Şubat 2016 sayısının 18.sayfasında yayımlanmıştır.

Yazarın diğer yazıları