Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

Renklerin mucizesi: Ananas

Ananas, A, B1, B2, B3, B6, B9, C, E ve K vitaminlerini, bakır, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, manganez, sodyum ve potasyum minerallerini içermektedir

Dr. Cem TOKER

T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Bornova-İZMİR.
c.toker@zae.gov.tr

Ülkemizde her mevsim sevilerek tüketilen ananas (Ananas comosus) tropikal bir meyvedir. Anavatanı Güney Amerika olan ananas, organik maddece zengin, asidik ve kumlu topraklarda, sıcaklığı 18 ºC’nin altına düşmeyen sıcak ve ılıman iklim kuşaklarında yetişebilmektedir (BARTHOLOMEW ve ark., 2003). Ananas, çeşit ve yetiştiği coğrafik konuma göre, ağustos ayından itibaren hasat edilmektedir. 2016 yılı verilerine göre, Dünya’da toplam 25.809.038 ton ananas üretilmiş, üretim sırası ile Kosta Rika (2.930.661 ton), Brezilya (2.694.555 ton), Filipinler (2.612.474 ton), Hindistan (1.964.000 ton), Tayland (1.811.591 ton), Nijerya (1.591.276 ton), Çin (1.550.965 ton) ve Endonezya (1.396.153 ton)’da gerçekleşmiştir (FAO, 2018). Ananas, çoğunlukla taze ve konserve olarak tüketilmekte, bunun yanı sıra gıda endüstrisinde meyve suyu, pasta, dondurma, reçel, marmelat ve şekerleme üretiminde kullanılmaktadır.

Ananas, A, B1, B2, B3, B6, B9, C, E ve K vitaminlerini, bakır, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, manganez, sodyum ve potasyum minerallerini içermektedir (GEBHARDT ve ark., 1982; USDA, 2018a)

Meyvede, fruktoz, glikoz ve sukroz şekerleri, kuinik, malik ve sitrik organik asitleri bulunmaktadır (LU ve ark., 2014). Ananas karotenoidlerinin yaklaşık % 35’i ß-karoten’den oluşmakta, devamında ?- karoten ve kriptoksantin yer almaktadır (FERREIRA ve ark., 2016). Meyvenin fenol profili, hidroksibenzoik (gallik asit, p-hidroksibenzoik asit, şiringik asit, vanilik asit) ve hidroksisinnamik (ferulik asit, kafeik asit, klorojenik asit, p-kumarik asit, sinapik asit, sinnamik asit) fenolik asitlerinden oluşmaktadır (KHALID ve ark., 2016; SUN ve ark., 2015). Ananas yapısında, asparajin, aspartik asit, glisin, glutamik asit, izolösin, prolin, serin, tirozin, treonin, triptofan ve valin aminoasitleri bulunmaktadır (KHALID ve ark., 2016). Meyve, serbest radikal temizleme aktivitesi yüksek olan 6-hidroksi-1-metil-1,2,3,4-tetrahidro-ß-karbolin alkaloidini içermektedir (HERRAIZ ve GALISTEO, 2003). Ananas yapısında, vücutta inflamasyon ve ödem oluşumunu önleyen ve kuersetin emilimini artıran protein sindirim enzimi bromelain bulunmaktadır (KHALID ve ark., 2016; LAKHANPAL ve ark., 2007). Meyve, flavonol (mirisetin) ve flavan-3-ol ((+)-kateşin, (-)-epikateşin) fitokimyasal bileşenlerini içermektedir (DOMINGUEZ ve ark., 2018). Ananas içerisindeki fitokimyasallara bağlı olarak 5.71-10.82 µmol/g aralığında antioksidan kapasiteye (oksijen radikal absorbans kapasiteye (ORAC)) sahiptir (USDA, 2018b).

Ananas, antioksidan, antikanserojen, antiinflamatuvar, antiaterosklerotik, antimikrobiyal ve immün sistemi düzenleyici özelliklerinin yanı sıra romatoid artrit hastalığına karşı koruyucu ve tedavi edici etkiye sahiptir (HOSSAIN ve ark., 2015; KHALID ve ark., 2016; KHAMENKHETKARN ve ark., 2017; OMOROTIONMWAN ve ark., 2018; PAVAN ve ark., 2012).

Organizmada oluşan reaktif oksijen türleri, oksidatif stres oluşumuna neden olarak devamında vücutta otoimmün rahatsızlıklar, hızlı yaşlanma, diyabet, kanser, inflamasyon, kardiyovasküler ve nörodejeneratif hastalıklara yol açmaktadır. Ananas, vitamin C, bromelain, karotenoid, flavonol ve fenolik bileşen profili ile reaktif oksijen türlerini ve lipid peroksidasyon ürünü malondialdehit (MDA) oluşumunu önleyen güçlü antioksidan özelliğe sahiptir (KHALID ve ark., 2016; KHAMENKHETKARN ve ark., 2017).

Meyve yapısındaki bromelain, flavonol ve fenolik bileşenlere bağlı olarak organizmada inflamasyon oluşumunu önleyici ve immün sistemi düzenleyici etkiye sahiptir. Ananas içerisindeki bromelain ve fenolik asitler, in?amasyon, osteoklastogenezis ve bağ doku yıkımında aktif rol oynayan TNF-?, IL-6 ve IL-1ß proinflamatuvar sitokinlerin salgılanmasını baskılayarak ve inflamasyon ile ilişkili siklooksijenaz-2 (COX-2) enzimini inhibe ederek antiinflamatuvar etki göstermektedir (KHALID ve ark., 2016; PAVAN ve ark., 2012).

Ananas, manganez minerali bakımından oldukça zengin bir meyvedir. Manganez, enerji üretimi ve vücudun savunma mekanizmasında rol alan enzimlerin görevlerini tam olarak yerine getirebilmeleri için önemli bir kofaktördür. Cilt, kıkırdak, kemik ve bağ dokunun gelişimi ve korunmasına katkıda bulunmaktadır. Gençlerde kemik gelişimini, yaşlılarda kemik dokunun güçlenmesini sağlamaktadır (HOSSAIN ve ark., 2015; KHALID ve ark., 2016). Meyvede bulunan diğer önemli mineral magnezyumdur. Magnezyum, mitokondride adenozin trifosfat (ATP) sentezi için gereklidir. Ayrıca, vücutta sinir impulslarının iletilmesi, kasılan kasların gevşemesi, kalp fonksiyonlarının düzenlenmesi, bağışıklık sisteminin korunması ve kemik sağlığı için oldukça önemli bir mineraldir (LU ve ark., 2014).

Prostaglandinlerin oluşumunda temel enzimlerden biri olan siklooksijenaz-2 (COX-2), proinflamatuvar sitokinlerin üretiminde etken rol oynayan transkripsiyon faktörü nükleer faktör - kappa B (NF-kB) ve prostaglandin E2 (PGE2) kanser oluşum ve gelişiminde etken rol oynamaktadır. Meyvede bulunan fenolik asit, flavonol ve bromelain fitokimyasalları, NF-kB transkripsiyonunun dahil olduğu temel hücre içi sinyal yolaklarını bloke ederek, COX-2 enzimini ve COX-2 enzimi aktivitesiyle oluşan PGE2’yi inhibe ederek kansere karşı koruyucu ve tedavi edici etki göstermektedir (PAVAN ve ark., 2012).

Meyve yapısındaki vitamin C, flavonol ve bromelain fitakimyasalları antimikrobiyal etki göstermektedir. Gram pozitif bakterilerin hücre duvarları protein ağırlıklı olup daha yoğun peptidoglikan (PG) içermektedir. Gram negatif bakterilerde peptidoglikan, iç tabakada daha ince yapıda bulunmaktadır. Ananas içerisindeki proteolitik enzim bromelain, gram pozitif mikroorganizmaların protein katabolizmasını hedef alarak peptidoglikan hücre duvarını parçalamakta, bunun sonucunda Staphylococcus aureus Streptococcus faecalis, Bacillus ve Clostridium mikroorganizmalarını inhibe etmektedir. Düzenli ananas tüketimi ile organizma gram pozitif bakterilere karşı korunmaktadır (LOON ve ark., 2018; OMOROTIONMWAN ve ark., 2018).
Ananas, vitamin C, manganez, magnezyum, bromelain, flavonol, flavan-3-ol, fenolik bileşen ve alkaloid içeriği ile antioksidan, antikanserojen, antimikrobiyal, antiinflamatuvar ve immün sistemi düzenleyici özelliklerinden dolayı fonksiyonel bir gıda maddesi olarak tüketilmesi gereken bir meyvedir.

Kaynaklar

BARTHOLOMEW, D.P., PAULL, R.E. and ROHRBACH, K.G., 2003. The pineapple: botany, production and uses. Ed: D.P. BARTHOLOMEW, R.E. PAULL and K.G.. ROHRBACH. CABI Publishing. Wallingford, UK. Pp: 1-301.

DOMINGUEZ, C.R., AVILA, J.A.D., PAREEK, S., OCHOA, M.A.V., ZAVALA, J.F.A., YAHIA, E. and GONZALEZ-AGUILAR, G.A., 2018. Content of bioactive compounds and their contribution to antioxidant capacity during ripening of pineapple (Ananas comosus l.) cv. Esmeralda. Journal of Applied Botany and Food Quality. 91: 61-68.

FAO, 2018. Statistics Division of Food and Agriculture Organization of the United Nations). Available from: http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC

FERREIRA, E.A., SIQUEIRA, H.E., BOAS, E.V.V., HERMES, V.S. and RIOS, A.D.O., 2016. Bioactive Compounds and Antioxidant Activity of Pineapple Fruit of Different Cultivars. Rev. Bras. Frutic., 38(3): 1-7.

GEBHARDT, S.E., CUTRUFELLI, R. and MATTHEWS, R.H., 1982. Composition of foods - Fruits and fruit juices, in Agriculture Handbook No 8–9, Consumer Nutrition Center - Human Nutrition Information Service, USDA, Washington, DC, pp: 225.

HERRAIZ, T. and GALISTEO, J., 2003. Tetrahydro-beta-carboline alkaloids occur in fruits and fruit juices. Activity as antioxidants and radical scavengers. J. Agric. Food Chem., 51: 7156-7161.

HOSSAIN, F., AKHTAR, S. and ANWAR, M., 2015. Nutritional Value and Medicinal Benefits of Pineapple International Journal of Nutrition and Food Sciences. 4(1): 84-88.

KHALID, N., ANSAR, H., SULERIA, R. and AHMED, I., 2016. Pineapple Juice Chapter 40. Handbook of Functional Beverages and Human Health. Ed: F. SHAHIDI and C. ALASALVAR. 1 st Edition. CRC Press. Taylor and Francis Group. pp: 489-498.

KHAMENKHETKARN, M., JAIKANG, C. and SASTRARUJI, T., 2017. Antiproliferative and Antioxidant Properties of Ananas comosus L. Merr., Patavia and Nanglae, From Northern Thailand Der Pharmacia Lettre. 9(11): 38-46.

LAKHANPAL, P. and RAI, D.K., 2007. Quercetin: A Versatile Flavonoid Internet Journal of Medical Update. 2(2): 22-37.

LOON, Y.K., SATARI, M.H. and DEWI, W., 2018. Antibacterial effect of pineapple (Ananas comosus) extract towards Staphylococcus aureus. Padjadjaran Journal of Dentistry. 30(1):1-6.

LU, X.H., SUN, D.Q., WU, Q.S., LIU, S.H. and SUN, G.M., 2014. Physico-Chemical Properties, Antioxidant Activity and Mineral Contents of Pineapple Genotypes Grown in China. Molecules. 19: 8518-8532.

OMOROTIONMWAN, F.O.O, OGWU, H.I. and OGWU, M.C., 2018. Antibacterial Characteristics and Bacteria Composition of Pineapple (Ananas comosus [Linn.] Merr.) Peel and Pulp. Food and Health, 5(1): 1-11.
PAVAN, R., SHRADDHA, S.J. and KUMAR, A., 2012. Properties and Therapeutic Application of Bromelain: A Review. Hindawi Publishing Corporation Biotechnology Research International. Article ID 976203 : 1-6.

SUN, G.M., ZHANG, X.M., SOLER, A. and MARIA-ALPHONSINE, P.A., 2015. Nutritional Composition of Pineapple (Ananas comosus (L.) Merr.). Chapter 25, Nutritional Composition of Fruit Cultivars. Ed: M.S.J. SIMMONDS and V.R. PREEDY. eBook ISBN: 97801240806451. 1 st Edition. pp: 609-639.

USDA, 2018a. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/09266?fgcd=&manu=&format=&count=&max=25&offset=&sort=default&order=asc&qlookup=ananas&ds=SR&qt=&qp=&qa=&qn=&q=&ing=

USDA, 2018b. United States Department of Agriculture, Agricultural Research Service. Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC) of Selected Foods, Release 2. Nutrient Data Laboratory Home. Page: http://www.orac-info-portal.de/download/ORAC_R2.pdf

Kasım 2018 sayısının 90.sayfasında yayımlanmıştır.