Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

Renklerin mucizesi: Armut

Armut, A, B1, B2, B3, B6, B9, C, E ve K vitaminlerini, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, potasyum ve sodyum minerallerini içermektedir (USDA, 2019a)

Dr. Cem TOKER

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Bornova-İZMİR.
c.toker@zae.gov.tr

Yaz aylarının en sık tüketilen meyvelerinden biri olan armut (Pyrus communis) ülkemizin hemen hemen her bölgesinde yetişmektedir. Meyve, organik madde yönünden zengin, derin ve geçirgen topraklarda ve ılıman iklim kuşaklarında yetişebilmektedir. Meyvenin kabuk rengi, çeşit ve olgunluk durumuna göre sarı, yeşil, turuncu ve kırmızı olabilmektedir. Armut yetiştiği bölge ve çeşide bağlı olarak haziran ayının ortalarından itibaren ekim ayının sonuna kadar hasat edilebilmektedir (SILVA ve ark., 2014). 2016 yılı verilerine göre, Dünya’da toplam 24.168.309 ton armut üretilmiş, üretim sırası ile Çin (16.410.000 ton), Arjantin (930.340 ton), İtalya (772.577 ton), Amerika (677.891 ton), Türkiye (503.004 ton), Güney Afrika (414.879 ton) ve İspanya (360.957 ton)’da gerçekleşmiştir (FAO, 2019). Armut üretiminde Dünya’da beşinci sırada olan ülkemizde üretimin büyük bölümü, Bursa (188.754 ton), Antalya (73.187 ton), Sakarya (12.523 ton), Çanakkale (10.708 ton) ve Karaman (10.174 ton) illerinde yapılmıştır. Armut daha çok taze olarak tüketilmekte olup gıda endüstrisinde meyve suyu, reçel, marmelat, şurup, dondurma ve pasta üretiminde kullanılmaktadır (ANONYMOUS, 2019).

Armut yapısında, fruktoz, glikoz, sukroz şekerleri ve sorbitol şeker alkolü bulunmaktadır (HUDINA ve STAMPAR, 2000). Meyvenin organik asit profili, malik ve sitrik asit başta olmak üzere oksalik, şikimik, fumarik ve tartarik asitlerden oluşmaktadır (SHA ve ark., 2011). Meyvede, ß-karoten, ß-kriptoksantin, lutein ve zeaksantin karotenoidleri bulunmaktadır (DIAS ve ark., 2009). Meyvenin fenol içeriği, klorojenik asit başta olmak üzere kafeik, ferulik, gallik, vanilik ve p-kumarik asitlerden oluşmaktadır (LI ve ark., 2014; XIE ve ark., 2007). Armut major olarak glutamik asit, aspartik asit, lösin, izolösin, lisin, fenilalanin ve arginin aminoasitlerini devamında histidin, glisin, alanin, treonin, serin, metionin, tirozin ve sistein içermektedir (MAHAMMAD ve ark., 2010). Meyvede, bitkilerde daha sık bulunan arbutin glikozidi yer almaktadır. Armut meyvesinin arbutin içeriği 12-1294 µg/g aralığında değişmektedir (XIE ve ark., 2007). Meyve, majör olarak kuersetin-3-glikozit, kuersetin-3-galaktozit ve kuersetin-3-rutinozit devamında izoharmetin-3-glikozit, izoharmetin-3-galaktozit, izoharmetin-3-rutinozit, izoharmetin-3-ramnogalaktozit ve kuersetin-7-ksilozit flavonollerini içermektedir (ESPLEY ve MARTENS, 2013). Meyvenin flavan-3-ol profili, major olarak (-)-epikateşin, devamında (+)-kateşin, (-)-epigallokateşin, (-)-epigallokateşin-3-gallat ve (-)-epikateşin-3-gallat fitokimyasallarından oluşmaktadır (USDA, 2019b). Armut yapısında sağlığın devamlılığı açısından oldukça önemli olan daha çok otsu bitkiler ve sebzelerde bulunan ursolik asit, oleanolik, 2ß, 19?-dihidroksiursolik asit ve ?-amirin triterpenoidleri bulunmaktadır (LI ve ark., 2014). Meyvenin antioksidan kapasitesi (Oksijen radikal absorbans kapasiteye (ORAC)), çeşit ve biyoaktif bileşen profiline göre; kırmızı armut çeşitlerinde 14.89-22.43 µmol/g aralığında, yeşil armut çeşitlerinde 16.43-29.97 µmol/g aralığında değişmektedir. (USDA, 2019c).

Armut, fitokimyasal profili ile antioksidan, antikanserojen, antiinflamatuvar, antimikrobiyal ve antihiperglisemik özelliklerinin yanı sıra kardiyovasküler hastalıklara karşı koruyucu etkiye sahiptir (HU ve ark., 2014; LI ve ark., 2012; LI ve ark., 2014; VELMURUGAN ve BHARGAVA, 2013; XIE ve ark., 2007).

Meyve, vitamin C, karotenoid, arbutin, fenolik bileşen, triterpenoid ve flavonollere bağlı olarak antiinflamatuvar etki göstermektedir. Özellikle oleanolik ve ursolik asit triterpenoidleri, inflamasyon ile ilişkili siklooksijenaz-2 (COX-2) enzimini inhibe ederek ve inflamasyon oluşumunda aktif rol oynayan TNF-?, IL-6, IL-8 ve IL-10 proinflamatuvar sitokinlerin salgılanmalarını baskılayarak organizmada inflamasyon oluşumunu önlemektedir (LI ve ark., 2012).

Armut yapısındaki, flavonol, flavan-3-ol, fenolik asit ve lifler, kan basıncı, plazma lipit profili ve damar fonksiyonlarını düzenleyerek kardiyovasküler hastalık riskini azaltmaktadır. Yapılan klinik çalışmalarda, günlük diyette 200 g/gün meyve tüketiminin inme riskini % 32 oranında azalttığı saptanmıştır (HU ve ark., 2014). Meyve, lif, flavonol, flavan-3-ol ve fenolik bileşen profiline bağlı olarak toplam kolesterol ve LDL seviyesini düşürerek plazmada lipit metabolizmasının düzenlenmesine yardımcı olmaktadır (VELMURUGAN ve BHARGAVA, 2013).

Armutun suda çözünmeyen lif (yaklaşık % 71) içeriği daha yüksektir. Meyvenin suda çözünmeyen lif içeriğinin büyük kısmını lignin oluşturmaktadır. Armut, lignin içeriğine bağlı olarak antimutajenik özelliğe sahiptir. Lignin, hidrofobik yapısı ile metabolizmadaki mutajenik bileşenleri (heterosiklik aromatik aminler, polisiklik aromatik hidrokarbonlar, nitrozaminler) adsorbe ederek vücuttan atılmalarını sağlamaktadır (FUNK ve ark., 2007). Meyvenin çözünür diyet lifleri bağırsakta fermentasyona uğrayarak kısa zincirli yağ asitleri oluşturmaktadır. Oluşan bu bileşenler, bağırsak florasındaki probiyotik mikroorganizmaların yoğunluğunu artırarak kolonik yapının korunmasını sağlamakta böylece organizmada ülseratif kolit ve kolon kanseri oluşumunu önlemektedir (REILAND and SLAVIN, 2015).

Meyve arbutin içeriği ile idrar yolu ve mesanede oluşabilecek inflamasyonu engellemekte, aynı zamanda UV ışınları ve yaşlılığa bağlı ortaya çıkabilen cilt lekelerini önlemektedir. Arbutin, melanogenezis (melanin pigment sentezi) esnasında etken olan tirozinaz enzim aktivitesini baskılayarak ciltte aşırı melanin üretimini engellemekte devamında cilt lekelerinin oluşumunu önlemekte ve aynı zamanda oluşan lekelerin de yok olmasını sağlamaktadır (GILLBRO ve OLSSON, 2011; LEE ve EUN, 2011).

Armut içeriğindeki arbutin, organizmada oluşan tümörlerin yaklaşık % 30’undan sorumlu olan Ras/Raf/MEK/ERK sinyal iletim yolunun aşırı aktivasyonunu inhibe ederek ve tümör baskılayıcı p53 geni tarafından p21 proteininin sentezlenmesini artırarak vücutta tümör oluşumunu önlemektedir. Aynı zamanda, TCC-SUP mesane kanseri hücrelerinin proliferasyonunu inhibe ederek organizmayı mesane kanserine karşı korumakta ve tedaviye yardımcı olmaktadır (MIGAS ve KRAUZE-BARANOWSKA, 2015).

Meyve kabuğunda bulunan klorojenik asit, vanilik asit, ferulik asit, kuersetin-3-rutinozit (rutin) ve triterpenoidler organizmada pankreastan salgılanan ?-amilaz ve ince bağırsakların iç yüzeyinde yer alan fırça kenar enzimi ?-glukosidaz aktivitesini inhibe etmektedir. Bu enzimlerin inhibisyonu ile kompleks karbonhidratların sindirimleri azalmakta ve organizmada karbonhidratın glikoza parçalanması yavaşlamaktadır. Buna bağlı olarak meyvenin düzenli olarak tüketilmesi antidiyabetik etki göstermektedir (NAZARUK ve BORZYM-KLUCZYK, 2015).

Armut, vitamin C, potasyum, fenolik bileşen, karotenoid, flavonol, flavan-3-ol, triterpenoid ve arbutin içeriğine bağlı olarak antioksidan, antiinflamatuvar, antidiyabetik ve antikanserojen etkinin yanı sıra kardiyovasküler hastalıklara karşı koruyucu ve tedavi edici özelliğinden dolayı fonksiyonel bir gıda maddesi olarak tüketilmesi gereken bir meyvedir.

KAYNAKLAR

ANONYMOUS, 2019. Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr

DIAS, M.G., CAMÕES, M.F.G.F.C. and OLIVEIRA, L., 2009. Carotenoids in traditional Portuguese fruits and vegetables. Food Chemistry. 113: 808-815.

ESPLEY, R. and MARTENS, S., 2013. Health Properties of Apple and Pear, Chapter 5. BIOACTIVES IN FRUIT: Health benefits and functional foods. Ed: M. SKINNER and D. HUNTER. 1 st Edition. WILEY Blackwell.

FAO, 2019. Statistics Division of Food and Agriculture Organization of the United Nations). Available from: http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC

FUNK, C., BRAUNE, A., GRABBER, J.H., STEINHART, H. and BUNZEL, M., 2007. Model studies of lignified fiber fermentation by human fecal microbiota and its impact on heterocyclic aromatic amine adsorption. Mutat. Res. Fund. and Mol. Mec. Mutagenesis. 624(1-2): 41-48.

GILLBRO, J.M. and OLSSON, M.J., 2011. The melanogenesis and mechanisms of skin-lightening agents – existing and new approaches. Int. J. Cosmet. Sci. 33: 210-221

HU, D., HUANG, J., WANG, Y., ZHANG, D. and QU, Y., 2014. Fruits and vegetables consumption and risk of stroke: a meta-analysis of prospective cohort studies. Stroke. 45(6): 1613-1619.

HUDINA, M. and STAMPAR, F., 2000. Sugars and organic acids contents of European (Pyrus Communis L.) and Asian (Pyrus Serotina REHD.) pear cultivars. Acta Alimentaria. 29(3): 217-230.

LEE, B.D. and EUN, J.B., 2011. Optimum extraction conditions for arbutin from Asian pear peel by supercritical fluid extraction (SFE) using Box-Behnken design. Journal of Medicinal Plants Research. 6(12): 2348-2364.

LI, X., WANG, T., ZHOU, B., GAO, W., CAO, J. and HUANG, L., 2014. Chemical composition and antioxidant and anti-inflammatory potential of peels and flesh from 10 different pear varieties (Pyrus spp.). Food Chem. 152: 531-538.

LI, X., ZHANG, J.Y., GAO, W.Y., WANG, Y., WANG, H.Y., CAO, J.G. and HUANG, L.Q., 2012. Chemical Composition and Anti-inflammatory and AntioxidantActivities of Eight Pear Cultivars J. Agric. Food Chem. 60: 8738-8744.

MIGAS, P. and KRAUZE-BARANOWSKA, M., 2015. The significance of arbutin and its derivatives in therapy and cosmetics. Phytochemistry Letters. 13: 35-40.

NAZARUK, J. and BORZYM-KLUCZYK, M., 2015. The role of triterpenes in the management of diabetes mellitus and its complications. Phytochemical Reviews. 14: 675-690.

REILAND, H. and SLAVIN, J., 2015. Systematic Review of Pears and Health. Nutrition Today. 50(6): 301-305.

SHA, S., LI, J., WU, J. and ZHANG, S., 2011. Characteristics of organic acids in the fruit of different pear species. African Journal of Agricultural Research. 6(10): 2403-2410.

SILVA, G.J., SOUZA, T.M., BARBIERI, R.L. and OLIVEIRA, A.C., 2014. Plant Genomics. Origin, Domestication, and Dispersing of Pear (Pyrus spp.) G. Hindawi Publishing Corporation. Advances in Agriculture. Article ID 541097. pp: 1-8.

USDA, 2019a. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/09252?fgcd=&manu=&format=&count=&max=25&offset=&sort=default&order=asc&qlookup=pear&ds=SR&qt=&qp=&qa=&qn=&q=&ing=

USDA, 2019b. Usda Database For Flavonoid Content Of Selected Foods, Release 3.1. https://www.ars.usda.gov/arsuserfiles/80400525/data/flav/flav_r03-1.pdf

USDA, 2019c. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC) of Selected Foods, Release 2. Nutrient Data Laboratory Home. Page: http://www.orac-info-portal.de/download/ORAC_R2.pdf

VELMURUGAN, C. and BHARGAVA, A., 2013. Anti-diabetic and hypolipidemic activity of fruits of Pyrus Communis l. in hyperglycemic rats. Asian J. Pharm. Clin. Res. 6(5): 108-111.

XIE, D., ZHONG, H., MO, J., LI, Z., CUI, T. and YI, C., 2007. Nutritional and Medicinal Quality of Pear Juice: Next Hotspot ?Food. 1(1): 41-48.

Haziran 2019 sayısının 88.sayfasında yayımlanmıştır.