Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

Renklerin mucizesi: Mandalina

Mandalina, A, B1, B2, B3, B6, B9, C ve E vitaminlerini, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, sodyum ve potasyum minerallerini, lifleri ve organik asitleri içerir.

Meyve ve sebzeler diyet lifi açısından oldukça zengin gıdalardır. Mandalinada bulunan diyet lifinin % 65-70’ini suda çözünür liflerden pektin oluşturmaktadır. Pektin, mide içerisinde viskoz ve jel yapı oluşturarak hacim artışı sağlamakta ve midenin boşalmasını geciktirerek tokluk hissini arttırmaktadır.

Dr. Cem Toker
T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
c.toker@zae.gov.tr

Kış mevsiminin ortasına geldiğimiz bugünlerde raflarda daha sık gördüğümüz mandalina (Citrus reticulata) Turunçgiller familyasının bir üyesidir. Ilıman iklime sahip bölgelerde, kumlu, tınlı, humuslu topraklarda (pH 5.5-6.0) yetişebilmektedir. Mandalina, olgunluk ve çeşide bağlı olarak açık sarıdan koyu turuncaya kadar değişebilen renkte, tatlı, ekşi ve mayhoş tatları olabilen sulu bir meyvedir. Çok fazla çeşide sahip olmakla birlikte Dünya genelinde ve Ülkemizde en çok yetiştirilen ticari çeşit “Satsuma” çeşidi mandalinadır. Mandalina, çeşit ve yetiştiği coğrafik şartlara bağlı olarak ekim ayından itibaren ilkbahar aylarına kadar hasat edilebilmektedir (GOLDENBERG ve ark., 2018). Ülkemizde yoğun olarak Akdeniz ve Ege Bölgelerinin kıyı şeridinde ve bu bölgelere kıyasla daha düşük miktarda Doğu Karadeniz Bölgesinde yetiştirilmektedir. 2016 yılı verilerine göre, Dünya’da toplam 32.792.530 ton mandalina üretilmiş, üretim sırası ile Çin (17.155.493 ton), İspanya (2.941.971 ton), Türkiye (1.337.037 ton), Fas (1.077.628 ton), Mısır (1.020.492 ton), Brezilya (997.993 ton), Japonya (805.100 ton) ve Amerika (779.787 ton)’da yapılmıştır (FAO, 2017). Mandalina üretiminde Dünya’da üçüncü sırada olan ülkemizde üretimin büyük bölümü, Hatay (535.642 ton), Adana (389.822 ton), Mersin (165.221 ton), İzmir (140.106 ton), Antalya (33.457 ton) ve Aydın (29.333 ton) illerinde gerçekleşmiştir (ANONYMOUS, 2017). Mandalina daha çok taze olarak tüketilmekte bunun yanı sıra gıda endüstrisinde meyve suyu, reçel, marmelat, şurup ve dondurma üretiminde kullanılmaktadır.

Mandalina, A, B1, B2, B3, B6, B9, C ve E vitaminlerini, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, sodyum ve potasyum minerallerini, lifleri ve organik asitleri içermektedir (USDA, 2017a)


Mandalina majör olarak glikoz, fruktoz ve sukroz şekerlerini içermektedir. Meyvede temel organik asit, sitrik asit olup toplam organik asit içeriğinin % 85-90’ını oluşturmaktadır. Geriye kalan organik asit içeriğinde malik ve süksinik asitler bulunmaktadır. Mandalina yapısında bulunan hidroksibenzoik asitler (vanilik asit, p-hidroksibenzoik asit ve protokateşik asit) ve hidroksisinnamik asitler (ferulik asit, kafeik asit, sinapik ve kumarik asit) meyvenin fenol profilini oluşturmaktadır (GOLDENBERG ve ark., 2018). Meyvede major karotenoid olarak ß-kriptoksantin bulunurken devamında ?-karoten, ß-karoten, fitoen, lutein, violaksantin, antheraksantin ve zeaksantin karotenoidleri yer almaktadır (IKOMA ve ark., 2016). Portakal, greyfurt ve limon turunçgilleri ile kıyaslandığında en fazla ß-kriptoksantin konsantrasyonu (407 µg/100 g) mandalinada bulunmaktadır (LIU ve ark., 2012). Mandalina yapısında vücutta temel görevi vasküler sistemi korumak, güçlendirmek ve hatta tedavi etmek olan flavonol (kamferol, kuersetin, rutin), flavanon (didimin, eriositrin, hesperidin, neohesperidin, narirutin, naringenin) ve flavonlar (diosmin, luteolin, sinensetin, nobiletin, tangeretin) bulunmaktadır. Mandalina, çeşit ve olgunluk durumuna göre 70.24-447.70 mg/100g (gallik asit eşdeğeri cinsinden) aralığında toplam fenol ve 28.83-481.99 mg/100 g (rutin eşdeğeri cinsinden) aralığında flavonol konsantrasyonuna sahiptir (LADO ve ark, 2015; XU ve ark., 2009). Meyve yapısındaki fitokimyasallara bağlı olarak 13.05-21.00 µmol/g aralığında antioksidan kapasiteye (oksijen radikal absorbans kapasiteye (ORAC)) sahiptir (USDA, 2017b).

Mandalina, fitokimyasal profiline bağlı olarak antioksidan, antikanserojen, antiinflamatuvar, antiaterosklerozis, antidiyabetik, antimikrobiyal ve nöroprotektif özelliklere sahiptir (GAO ve ark., 2018; GOLDENBERG ve ark., 2018; LADO ve ark, 2015; XU ve ark., 2009).

Mandalina içeriğindeki C vitamini, vücutta lisin ve prolin aminoasitlerinin hidroksilasyonunda indirgen rol oynayarak kollajen fibriller arasında çapraz bağların oluşmasını sağlayarak bağ dokunun oluşumunu ve bütünlüğünün korunmasını sağlamaktadır. Kemik dokusu ve kapiler damar çeperleri de kollajen içerdiğinden dolayı kemik bütünlüğü için ve kapiler frajilitenin (kılcal damarlarda kan basıncına bağlı çatlama) önlenmesi için C vitamini hayati önem taşımaktadır. Günlük beslenmede düzenli mandalina tüketimi içeriğindeki C vitamini ve karotenoid içerine bağlı olarak, vücutta reaktif oksijen türlerinin neden olduğu oksidatif hasarı azaltarak, nitrik oksit (NO) üretimini artırarak ve vasküler endotel hücreleri koruyarak kalp-damar hastalıklarına karşı koruyucu etki göstermektedir (JOHNSON ve ark., 2003; OKWU ve EMENIKE, 2006).

Meyve yapısında bulunan flavonol (kamferol, kuersetin, rutin), flavanon (didimin, eriositrin, hesperidin, neohesperidin, narirutin, naringenin), flavon (diosmin, luteolin, sinensetin, nobiletin, tangeretin) ve karotenoidler vücutta kemopreventif ajan olarak görev yapmaktadır (TANAKA ve ark., 2012). Mandalina fitokimyasalları özellikle kolon kanserinde hücre proliferasyonunu baskılamaktadır. Transkripsiyon faktörü nükleer faktör eritroid 2 ilişkili faktör 2 (NRF2) oksidatif strese karşı vücutta bulunan önemli endojen savunma mekanizmalarından biridir. NRF2, reaktif oksijen türlerinin neden olduğu hasarlara karşı korunmada önemli olan antioksidan enzimleri (özellikle Glutatyon S-transferaz (GST) ve Kinon Redüktaz (QR)) kodlayan genlerin transkripsiyonunu düzenlemektedir. Mandalina yapısındaki fitokimyasallar, NRF2 aktivasyonunu arttırarak kolonda tümör oluşumunu ve kolorektal kanserleri önlemektedir (JAGANATHAN ve ark., 2014; Surh, 2008)

Mandalinada bulunan ß-kriptoksantin ve hesperidin fitokimyasalları, vücutta, mikroorganizmalar, mikrobiyal ürünler, antijenler, inflamatuvar ajanlar, bitkisel lektinler ve lenfokinler tarafından indüklenen proinflamatuvar sitokinlerin (TNF-?, IL-1ß, IL-2, IL-6, IL-12, IFN-?, IFN-?) ekspresyonunu baskılayarak, prostaglandin E(2), prostaglandin F2? (PGF2?) ve tromboksan A2 (TXA2) üretimini inhibe ederek antiinflamatuvar etki göstermektedir (LIU ve ark., 2012).

Mandalina flavon profilindeki nobiletin bileşenine bağlı olarak, öğrenme ve hafıza arasında iletişim sinyalizasyonunu düzenleyerek, dopomin salınımını artırma yoluyla motor ve bilişsel işlev aktivitelerini yükselterek ve yenilikleri tanıma belleğini geliştirerek nöroprotektif etki göstermektedir. Nobiletin, lipopolisakkarit ile indüklenen TNF-?, IL-1ß ve IL-6 proinflamatuvar sitokinlerin salgılanmalarını inhibe ederek nörodejenerasyonu önlemekte ve nörodejeneratif hastalıkların oluşumunu engellemektedir (HO ve KUO, 2014; HUANG VE ARK., 2016).

Meyve ve sebzeler diyet lifi açısından oldukça zengin gıdalardır. Mandalinada bulunan diyet lifinin % 65-70’ini suda çözünür liflerden pektin oluşturmaktadır. Pektin, mide içerisinde viskoz ve jel yapı oluşturarak hacim artışı sağlamakta ve midenin boşalmasını geciktirerek tokluk hissini arttırmaktadır. Diyet lifleri, bağırsaklardaki atık hacmini artırarak gastrointestinal sistemde boşaltımı kolaylaştırmaktadır. Lifler, kalın bağırsakta yüksek oranda fermente olmakta, bunun sonucunda bağırsak mikroflorası artmakta ve bağırsak içerisindeki probiyotik mikoorganizmaların devamlılığı sağlanmaktadır. Çözünür diyet lifleri incebağırsakta jelleşip safra asitlerini absorbe etmekte ve vücuttan atılmalarını sağlamaktadır. Vücuttan atılan safra asitlerinin kaybının giderilmesi için kandaki kolesterolün safra asitlerine dönüşmesi sonucu kandaki kolesterol seviyesinin azaldığı (yaklaşık % 20 oranında) belirtilmektedir. Mandalina yapısındaki çözünür diyet lifleri, glikozun emilimini yavaşlattığı için kandaki glikoz düzeyini dengelemektedir (GUNNESS ve GIDLEY, 2010).

Mandalina, vitamin A, vitamin C, fenolik bileşen (hidroksibenzoik ve hidroksisinnamik asitler), karotenoid (ß-kriptoksantin), flavonol (kamferol, kuersetin, rutin), flavanon (hesperidin, naringenin) ve flavon (nobiletin, tangeretin) içeriği ile güçlü antioksidan yapıya sahip olması ve inflamasyon, diyabet ve kolon kanseri gibi hastalıklara karşı koruyucu ve tedavi edici özelliklerinden dolayı fonksiyonel bir gıda maddesi olarak mevsiminde tüketilmesi gereken bir meyvedir.

Kaynaklar

ANONYMOUS, 2017. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr

FAO, 2017. Statistics Division of Food and Agriculture Organization of the United Nations. Available from: http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC

GAO, Z., GAO, W., ZENGA, S.L., LI, P. and LIU, E.H., 2018. Chemical structures, bioactivities and molecular mechanisms of citrus polymethoxyflavones. Journal of Functional Foods. 40: 498-509.

GOLDENBERG, L., YANIV, Y., PORAT, R. and CARMI, N., 2018. Mandarin fruit quality: a review. J. Sci. Food Agric., 98: 18-26.

GUNNESS, P. and GIDLEY, M.J., 2010. Mechanisms underlying the cholesterol-lowering properties of soluble dietary fibre polysaccharides. Food Funct., 1: 149-155.

HO, S.C. and KUO, C.T., 2014. Hesperidin, nobiletin, and tangeretin are collectively responsible for the anti-neuro inflammatory capacity of tangerine peel (Citri reticulatae pericarpium). Food Chem Toxicol, 71: 176-182.

HUANG, H., LI, L., SHI, W., LIU, H., YANG, J., YUAN, X. and WU, L., 2016. The Multifunctional Effects of Nobiletin and Its Metabolites In Vivo and In Vitro. Evid. Based Complement. Alternat. Med, Article ID 2918796,
Volume 2016: 1-14.

IKOMA, Y., MATSUMOTO, H. and KATO, M., 2016. Diversity in the carotenoid profiles and the expression of genes related to carotenoid accumulation among citrus genotypes. Breed Sci., 66(1): 139-147.

Jaganathan, S.K., Vellayappan, M.V., NarasImhan, G. and SuprIyanto, E., 2014. Role Of Pomegranate and Citrus Fruit Juices in Colon Cancer Prevention. World J. Gastroenterol., 20(16): 4618-4625.

JOHNSON, L.J., MEACHAM, S.L. and KRUSKALL, L.J., 2003. The Antioxidants-Vitamin C, Vitamin E, Selenium and Carotenoids. Journal of Agromedicine. 9(1): 65-82.

LADO, J., CUELLAR, F., RODRIGO, M.J. and ZACARIAS, L., 2015. Nutritional Composition of Mandarins. Chapter 18, Nutritional Composition of Fruit Cultivars. eBook ISBN: 97801240806451. 1 st Edition. pp: 420-440.

LIU, y., heyıng, e. and TANUMIHARDJO, S.A., 2012. History, Global Distribution, and Nutritional Importance of Citrus Fruits. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety. 11: 530-545.

OKWU, D.E. and EMENIKE, I.N., 2006. Evaluation of The Phytonutrients and Vitamins Content of Citrus Fruits. Int. J. Mol. Med. Advance Sciences. 2(1): 1-6.

Surh, Y.J., 2008. Nf-Kappa B and Nrf2 As Potential Chemopreventive Targets of Some Anti-inflammatory and Antioxidative Phytonutrients with Anti-inflammatory and Antioxidative Activities. Asia Pac. J. Clin. Nutr. 17(1): 269-272.

Tanaka, T., Tanaka, T., Tanaka, M, and Kuno, T., 2012. Cancer Chemoprevention by Citrus Pulp and Juices Containing High Amounts of ß-Cryptoxanthin and Hesperidin. J. Biomed. Biotechnol. 516981. DOI: 10.1155/2012/516981.

USDA, 2017a. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/2300?fgcd=&manu=&lfacet=&format=&count=&max=50&offset=&sort=default&order=asc&qlookup=mandarin&ds=&qt=&qp=&qa=&qn=&q=&ing=

USDA, 2017b. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC) of Selected Foods, Release 2. Nutrient Data Laboratory Home. Page: http://www.orac-info-portal.de/download/ORAC_R2.pdf

XU, G., LIU, D., CHEN, J., YE, X. and SHI, J., 2009. Composition Of Major Flavanone Glycosides And Antioxidant Capacity Of Three Citrus Varieties. Journal of Food Biochemistry. 33: 453-469.

Ocak 2018 sayısının 86.sayfasında yayımlanmıştır.