Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

Renklerin mucizesi: Mango

Günlük beslenme alışkanlığı içerisinde antioksidan özelliği olan besinlere yer vermek sağlığın korunması ve devamlılığı açısından önemlidir.

Günlük beslenme alışkanlığı içerisinde antioksidan özelliği olan besinlere yer vermek sağlığın korunması ve devamlılığı açısından önemlidir. Mango yapısındaki C vitamini, karotenoidler, fenolik bileşenler, flavonoller ve ksantonlar meyveye antioksidan özellik sağlamaktadır.


Dr. Cem Toker

T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
c.toker@zae.gov.tr

Mango, kendine özgü tat ve kokusu ile en çok beğenilen tropikal meyvelerdendir. 4000 yıllık geçmişi olan mango (Mangifera indica L.) meyvesinin anavatanı Hindistan’dır. Meyve, organik maddece zengin, derin ve tınlı topraklarda, tropik ve subtropik iklim kuşaklarında yetişebilmektedir. Çeşit ve olgunluk durumuna göre meyvenin kabuk rengi yeşil, sarı, kırmızı ve mor olabilirken, meyvenin pulp rengi açık sarıdan koyu turuncuya kadar değişebilmektedir. Ülkemizde Akdeniz Bölgesinde yetişebilen mango, haziran ayı sonundan eylül ayı başına kadar hasat edilebilmektedir (THARANATHAN ve ark., 2006). 2016 yılı verilerine göre, Dünyada toplam 46.508.697 ton mango üretilmiş, üretim sırası ile Hindistan (18.779.000 ton), Çin (4.664.272 ton), Tayland (3.432.129 ton), Meksika (2.197.313 ton), Endonezya (2.184.399 ton) ve Pakistan (1.606.091 ton)’da gerçekleşmiştir (FAO, 2018). Mango, daha çok taze olarak veya kurutularak tüketilmekte olup gıda endüstrisinde meyve suyu, reçel, marmelat, şurup, dondurma ve pasta üretiminde kullanılmaktadır.

Mango, A, B1, B2, B3, B6, B9, C, E ve K vitaminlerini, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, potasyum ve sodyum minerallerini, lifleri ve organik asitleri içermektedir (USDA, 2018a)

Meyve, fruktoz, glikoz, ksiloz, maltoz ve sukroz şekerlerini, sitrik asit başta olmak üzere adipik, galakturonik, glukuronik, malik, musik, oksalik, pirüvik ve süksinik organik asitlerini içermektedir (THARANATHAN ve ark., 2006). Mangonun karotenoid profili, majör olarak ß-karoten, bunun yanında violaksantin, neokrom, luteoksantin, neoksantin, zeaksantin ve lutein karotenoidlerinden oluşmaktadır (CHENA ve ark., 2004). Meyvede, hidroksibenzoik (gallik asit, p-hidroksibenzoik asit, protokateşik asit, şiringik asit, vanilik asit) ve hidroksisinnamik (ferulik asit, kafeik asit, klorojenik asit, p-kumarik asit, m-kumarik asit) fenolik asitleri bulunmaktadır. Mangoda majör fenolik bileşen gallik asit olup konsantrasyonu diğer tropikal meyvelere göre daha yüksektir (BURTON-FREEMAN ve ark., 2017; RYMBAI ve ark., 2013). Meyve, majör olarak kuersetin-3-galaktozit ve kuersetin-3-glikozit devamında kuersetin-3-ksilozit, kuersetin-3-arabinopiranozit, kuersetin-3-arabinofuranozit, kuersetin-3-ramnozit, kamferol-3-glikozit, ramnetin-3-galaktozit, ramnetin-3-glikozit, mirisetin ve fisetin flavonollerini içermektedir (BURTON-FREEMAN ve ark., 2017; MASIBO ve HE, 2008). Mangoda, flavan-3-ol ((+)-kateşin, (-)-epikateşin) ve flavon (apigenin) fitokimyasalları bulunmaktadır (MASIBO ve HE, 2008; RYMBAI ve ark., 2013). Meyve, doğada sınırlı sayıda bitki familyasında rastlanan sekonder metabolit ksanton bileşenleri (mangiferin, mangiferin gallat, izomangiferin, izomangiferin gallat) içermektedir. Mango yapısında 4.4 mg/kg mangiferin bulunmaktadır (MASIBO ve HE, 2008). Meyvenin antosiyanin içeriği kabuğundadır. Mangoda antosiyanin bileşen 7-O-metilsiyanidin 3-O-ß-D-galaktopiranozit’dir. Olgunlaşmış mangolar daha yüksek konsantrasyonda antosiyanin içermektedir (BERARDINI ve ark., 2005). Meyvenin tanin profili, hidrolize olabilen ellagik asit, metil gallat, ß-glukogallin ve ?-gallotanin taninlerinden oluşmaktadır (MASIBO ve HE, 2008). Mango, içeriğindeki tüm biyoaktif bileşenlere bağlı olarak 7.40-21.00 µmol/g aralığında antioksidan kapasiteye (Oksijen radikal absorbans kapasiteye (ORAC)) sahiptir (USDA, 2018b).

Mango, zengin fitokimyasal yapısı ile antioksidan, antikanserojen, antiinflamatuvar, antidiyabetik, antiobezite, antialerjik, antimikrobiyal ve antiaterosklerotik özelliklerinin yanı sıra sindirim ve immün sistemlerini düzenleyici etkiye sahiptir (BURTON-FREEMAN ve ark., 2017; LAURICELLA ve ark., 2017; MASIBO ve HE, 2008; RYMBAI ve ark., 2013; THARANATHAN ve ark., 2006).

Günlük beslenme alışkanlığı içerisinde antioksidan özelliği olan besinlere yer vermek sağlığın korunması ve devamlılığı açısından önemlidir. Mango yapısındaki C vitamini, karotenoidler, fenolik bileşenler, flavonoller ve ksantonlar meyveye antioksidan özellik sağlamaktadır. Bu biyoaktif bileşenler, hidroperoksitlerin zincir reaksiyonunu başlatmasını engelleyerek ve oksidatif reaksiyonların başlamasında etken Fe+2 geçiş metal iyonunun hidroperoksitler ile oluşturduğu fenton reaksiyonunu önleyerek organizmada serbest radikal oluşumunu önlemektedir (RYMBAI ve ark., 2013). Meyvede bulunan mangiferin, organizmada oluşabilen reaktif oksijen türlerini (hidroksil radikalleri, süperoksit anyonları ve hidrojen peroksit) nötralize etmektedir (LAURICELLA ve ark., 2017). Nrf2 (Nükleer transkripsiyon faktör eritroid 2), hücrenin oksidatif strese karşı yanıt vermesinde merkezi rol oynayan endojen savunma mekanizması transkripsiyon faktörüdür. Mangiferin, Nrf2 transkripsiyon faktörünün yarılanma süresini artırarak ve Nrf2-ARE (Nükleer transkripsiyon faktör eritroid 2-antioksidan yanıt elementi) sinyal yolağı aracılığı ile NAD(P)H sentezini uyararak hücreyi reaktif oksijen türlerinin neden olduğu hasarlara karşı korumaktadır (GOLD-SMITH ve ark., 2016).

Mangoda bulunan antosiyanin, flavonol, flavan-3-ol ve fenolik bileşenler, inflamasyon oluşumunda rol oynayan iNOS (indüklenebilir nitrik oksit sentaz) ve COX-2 (siklooksijenaz-2) enzimlerini inhibe etmektedir. Aynı zamanda, proinflamatuvar sitokinlerin üretiminde etken rol oynayan transkripsiyon faktörü NF-kB (nükleer kappa B) aktivitesini ve IL-1, IL-6, IL-12 ve TNF-? proinflamatuvar sitokinlerin üretimini baskılamaktadır. Meyve, bu fonksiyonlara bağlı olarak antiinflamatuvar etki göstermektedir (LAURICELLA ve ark., 2017).

Küçük yaşlarda veya daha sonradan düzensiz beslenme ve yaşam kalitesine bağlı olarak ortaya çıkabilen diabetes mellitus, tüm dünyada prevalansı gittikçe artan kronik bir hastalıktır. Meyvede bulunan ellagik, ferulik, gallik ve klorojenik asit fenolleri, karbonhidrat emilim inhibitörleri ?-amilaz ve ?-glukosidaz enzim aktivitelerini baskılamaktadır. Bu durum organizmada karbonhidrat emilimini yavaşlattığından dolayı meyvenin düzenli olarak tüketilmesi antidiyabetik etki göstermektedir (LAURICELLA ve ark., 2017). Obezite hastası bay ve bayan yetişkinler üzerinde yapılan çalışmada, bireylere 12 hafta boyunca 10 g/gün kurutulmuş mango verilmiş, sonuçta kan şekeri düzeylerinin önemli ölçüde azaldığı saptanmıştır (EVANS ve ark., 2014).

Mango, vitamin A ve C içeriği bakımından oldukça zengin bir meyvedir. C vitamini, vücutta lisin ve prolin aminoasitlerinin hidroksilasyonunda indirgen rol oynayarak kollajen fibriller arasında çapraz bağların oluşmasını sağlamaktadır. Buna bağlı olarak bağ dokunun oluşumu ve bütünlüğü korunmaktadır. Kemik dokusu ve kapiler damar çeperleri de kollajen içerdiğinden dolayı kemik sağlığı açısından ve kapiler frajilitenin (kılcal damarlarda kan basıncına bağlı çatlama) önlenmesi için C vitamini hayati önem taşımaktadır. Aynı zamanda nitrik oksit (NO) üretimini artırdığından dolayı kalp-damar hastalıklarına karşı koruyucu etki göstermektedir (JOHNSON ve ark., 2003). A vitamini, hastalıklara karşı bağışıklık sisteminin gelişmesine, kemik dokusu ve üreme sisteminin düzenli çalışmasına, gözde karanlığa uyum sağlayarak daha iyi görüşün sağlanmasına, endokrin bezlerinin düzenli çalışmasına, vücut organlarını kaplayan epitel dokunun oluşmasına ve gelişmesine yardımcı olmaktadır. Günlük beslenme alışkanlığı içerisinde 1 adet mango tüketimi ile günlük alınması gereken vitamin A ve vitamin C miktarının önemli bir kısmı karşılanabilmektedir (WHO/FAO, 2004).

Mango, fenolik asit, flavonol, flavan-3-ol ve mangiferin fitokimyasalları ile HL-60 lösemi hücrelerinde hücre döngüsünü G0-G1 fazında bloke ederek ve SW-480 kolon kanser hücrelerini inhibe ederek kansere karşı koruyucu ve tedavi edici özelliğe sahiptir (NORATTO ve ark., 2010; PERCIVAL ve ark., 2006).

Meyve, ksanton, tanin ve fenolik bileşen profili ile Bacillus pumilus, Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Staphylococcus citreus, Escherichia coli, Salmonella agona, Klebsiella pneumoniae ve Saccharomyces cerevisiae mikroorganizmalarının dahil olduğu hem gram pozitif hem de gram negatif bakterilere karşı antimikrobiyal aktivite göstermektedir (STOILOVA ve ark., 2005).

Mango, vitamin A, vitamin C, potasyum, fenolik bileşen (gallik asit), karotenoid, antosiyanin, flavonol (kuersetin-3-galaktozit, kuersetin-3-glikozit), flavan-3-ol ((+)-kateşin, (-)-epikateşin) ve ksanton (mangiferin) içeriğine bağlı olarak antioksidan, antiinflamatuvar ve antidiyabetik etkinin yanı sıra, lösemi ve kolon kanserlerine karşı koruyucu ve tedavi edici özelliğinden dolayı fonksiyonel bir gıda maddesi olarak tüketilmesi gereken bir meyvedir.

Kaynaklar

BERARDINI, N., SCHIEBER, A., KLAIBER, I., BEIFUSS, U., CARLE, R. and CONRAD, J., 2005. 7-O-methylcyanidin 3-O-ß-D-galactopyranoside, a novel anthocyanin from mango (Mangifera indica L.) cv. ‘Tommy Atkins’ peels. Chem. Sci., 60(7): 801-804.

BURTON-FREEMAN, SANDHU, A.K. and EDIRISINGHE, I., 2017. Mangos and their bioactive components: adding variety to the fruit plate for health. Food Funct. 8: 3010-3032.

CHENA, J. P., TAI, C.Y. and CHEN, B.H., 2004. Improved liquid chromatographic method for determination of carotenoids in Taiwanese mango (Mangifera indica L.). Journal of Chromatography, 1054: 261-268.

EVANS, S.F., MEISTER, M., MAHMOOD, M., ELDOUMI, H., PETERSON, S., PERKINS-VEAZIE, P., CLARKE, S.L., PAYTON, M., SMITH, B.J. and LUCAS, E.A., 2014. Mango Supplementation Improves Blood Glucose in Obese Individuals. Nutrition and Metabolic Insights. 7: 77-84.

FAO, 2018. Statistics Division of Food and Agriculture Organization of the United Nations). Available from: http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC

GOLD-SMITH, F., FERNANDEZ, A. and BISHOP, K., 2016. Mangiferin and Cancer: Mechanisms of Action. Nutrients. 8(396): 1-25.

JOHNSON, L.J., MEACHAM, S.L. and KRUSKALL, L.J., 2003. The Antioxidants-Vitamin C, Vitamin E, Selenium and Carotenoids. Journal of Agromedicine. 9(1): 65-82.

LAURICELLA, M., EMANUELE, S., CALVARUSO, G., GIULIANO, M. and D’ANNEO, A., 2017. Multifaceted Health Benefits of Mangifera indica L. (Mango): The Inestimable Value of Orchards Recently Planted in Sicilian Rural Areas. Nutrients. 9(525): 1-14.

MASIBO, M. and HE, Q., 2008. Major mango polyphenols and their potential significance to human health Comprehensive Reviews In Food Science and Food Safety. 7: 309-319.

NORATTO, G.D., BERTOLDI, M.C., KRENEK, K., TALCOTT, S.T., STRINGHETA, P.C., MERTENS-TALCOTT, S.U., 2010. Anticarcinogenic effects of polyphenolics from mango (Mangifera indica) varieties. J. Agric. Food Chem., 58(7): 4104-4112.

PERCIVAL, S.S., TALCOTT, S.T., CHIN, S.T., MALLAK, A.C., LOUNDSSINGLETON, A., PETTIT-MOORE, J., 2006. Neoplastic transformation of BALB/ 3T3 cells and cell cycle of HL-60 cells are inhibited by mango (Mangifera indica L.) juice and mango juice extracts. J. Nutr., 136 (5): 1300-1304.

RYMBAI, H., SRIVASTAV, M., SHARMA, R.R., PATEL, C.R. and SINGH, A.K., 2017. Bio-active compounds in mango (Mangifera indica L.) and their roles in human health and plant defence – a review. Journal of Horticultural Science & Biotechnology. 88(4): 369-379.

STOILOVA, I., GARGOVA, S., STOYANOVA, A. and HO, L., 2005. Antimicrobial and antioxidant activity of the polyphenol mangiferin. Herba Polonica Journal. 51: 37-44.

THARANATHAN, R.N., YASHODA, H.M. and PRABHA, T.N., 2006. Food Reviews International Mango (Mangifera indica L.) “The King of Fruits” - An Overview. Food Reviews International, 22: 95-123.

USDA, 2018a. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/09176?fgcd=&manu=&format=&count=&max=25&offset=&sort=default&order=asc&qlookup=mango&ds=SR&qt=&qp=&qa=&qn=&q=&ing=

USDA, 2018b. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. Oxygen Radical Absorbance Capacity (ORAC) of Selected Foods, Release 2. Nutrient Data Laboratory Home. Page: http://www.orac-info-portal.de/download/ORAC_R2.pdf

WHO/FAO, 2004. Vitamin and mineral requirements in human nutrition: report of a joint FAO/WHO expert consultation. Second edition. Geneva. pp: 17-44.

Ekim 2018 sayısının 86.sayfasında yayımlanmıştır.