Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

Renklerin mucizesi: Muşmula

Muşmula, B1, B2, B3, B6, C ve E vitaminlerini, bakır, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, potasyum ve selenyum minerallerini içermektedir (AKBULUT ve ark., 2016; COFID, 2019; EFSA, 2019)

Dr. Cem TOKER

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Bornova-İZMİR.
c.toker@zae.gov.tr

Muşmula (Mespilus germanica) meyvesi halk arasında “beşbıyık”, “döngel” ve “ezgil” olarak da bilinmektedir. 3000 yıllık geçmişi olan muşmulanın anavatanı Güneydoğu Avrupa ve Güneybatı Asya’dır. Meyve; killi, kumlu, hafif asidik topraklarda ve ılıman iklimlerde yetişebilmektedir. Ülkemizde Ege, Karadeniz ve Marmara Bölgelerinde yetişmektedir. Mayhoş bir lezzete sahip olan meyvenin kabuk ve pulp rengi olgunlaşma ile birlikte açık kahverengiden koyu kahverengiye dönüşmektedir. Muşmula kasım ayından itibaren şubat ayı sonuna kadar hasat edilebilmektedir (BAIRD ve THIERET, 1989; MILOVAN ve ark., 2013). 2017 yılı verilerine göre, ülkemizde 4.352 ton muşmula üretilmiş, üretimin büyük bölümü Çanakkale (548 ton), Samsun (498 ton), Sinop (337 ton), Burdur (257 ton) ve Bursa (217 ton) illerinde yapılmıştır. Muşmula, daha çok taze olarak tüketilmekte olup halk arasında pekmez, reçel, marmelat, çay ve sirke yapılarak kullanılmaktadır (ANONYMOUS, 2019a).

Muşmula, B1, B2, B3, B6, C ve E vitaminlerini, bakır, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, potasyum ve selenyum minerallerini içermektedir (AKBULUT ve ark., 2016; COFID, 2019; EFSA, 2019)

Muşmula, temel olarak fruktoz, glikoz ve sukroz şekerlerini, sitrik asit başta olmak üzere malik, tartarik ve askorbik asit organik asitlerini içermektedir (GLEW ve ark., 2003a; PETO ve ark., 2016). Meyvenin fenol profili hidroksibenzoik (gallik, p-hidroksibenzoik, protokateşik, salisilik ve şiringik asit) ve hidroksisinnamik (ferulik, kafeik, klorojenik, p-kumarik ve sinapik asit) asitlerden oluşmaktadır (AKBULUT ve ark., 2016; GRUZ ve ark., 2011). Meyve, çeşit ve olgunluk durumuna göre 7.26-227 mg/100 g (gallik asit eşdeğeri cinsinden) aralığında toplam fenol konsantrasyonuna sahiptir (AKBULUT ve ark., 2016; NABAVI ve ark., 2011). Muşmala az miktarda protein içeriğine sahip olsa da yapısında hemen hemen bütün aminoasitler bulunmaktadır. Meyvede esansiyel aminoasitlerden majör olarak arginin devamında fenilalanin, izolösin, lisin, metionin, treonin, triptofan, valin, esansiyel olmayan aminoasitlerden majör olarak aspartik ve glutamik asit devamında alanin, glisin, histidin, prolin, serin, sistein, tirozin bulunmaktadır (GLEW ve ark., 2003a). Olgunlaşmış meyvenin esansiyel yağ asidi profilini majör olarak tekli doymamış yağ asidi (oleik asit), çoklu doymamış yağ asitleri (linoleik ve linolenik asit) ve doymuş yağ asitleri (stearik ve palmitik asit) oluşturmaktadır (GLEW ve ark., 2003b). Muşmula sağlığın korunması ve devamlılığının sağlanması açısından oldukça önemli olan flavonol (kuersetin, kuersitrin, rutin), flavan-3-ol ((+)-kateşin, (-)-epikateşin) ve stilben (resveratrol) fitokimyasallarını içermektedir (AKBULUT ve ark., 2016). Meyve yapısında 4-aminobenzoik asit olarak da adlandıralan vitamin B10 (2.30-3.01 mg/100 g) bulunmaktadır (AKBULUT ve ark., 2016). Muşmula meyvesinin karakteristik aroması, hekzanol, Z-3-hekzenol, hekzanoik asit, hekzadekanoik asit ve terpinen-4-ol uçucu bileşenlerinden oluşmaktadır (VELICKOVIC ve ark., 2013).

Muşmula, fitokimyasal içeriğine bağlı olarak antioksidan, antikanserojen, antiinflamatuvar, antidiyabetik, antidiyeral özelliklerinin yanı sıra diüretik ve immün sistemini düzenleyici etkiye sahiptir (BIBALANI ve MOSAZADEH-SAYADMAHALEH, 2012; GLEW ve ark., 2003a; ISBILIR ve ark., 2019; PETO ve ark., 2016).

Muşmula yapısındaki vitamin C, karotenoid, fenolik bileşen ve flavonoller meyveye antioksidan özellik sağlamaktadır. Meyve yapısındaki biyoaktif bileşenler, oksijen radikalini yakalayarak, radikal zincir reaksiyonlarını bozarak ve oksidatif reaksiyonların başlamasında etken Fe+2 geçiş metal iyonunun hidroperoksitler ile oluşturduğu fenton reaksiyonunu önleyerek organizmada reaktif oksijen türlerinin oluşumunu önlemektedir. Meyve yapısındaki vitamin C, arginin ve glutamik asit aminoasitleri metabolizmada endotel hücrelerden nitrik oksit (NO) sentezini sağlamaktadır. Nitrik oksit, damarlardaki düz kas hücrelerinin elastikiyetini düzenleyerek ve kan basıncı kontrolünü sağlayarak devamında hipertansiyon, ateroskleroz ve trombosit agregasyonunun oluşumunu önlemektedir (ANONYMOUS, 2019b; GRUZ ve ark., 2011; NABAVI ve ark., 2011).

Günümüzde prevalansı gittikçe artan diabetes mellitus (diyabet), insülin eksikliği veya etkisizliği sonucunda gelişen kronik bir hastalıktır. Dünyada en sık rastlanan diyabet tipi, daha çok düzensiz beslenme ve yaşam tarzına bağlı olarak tüm yaş gruplarında ortaya çıkabilen tip 2 diyabettir. Muşmula yapısındaki fenolik asitler, organizmada ?-amilaz ve ?-glukosidaz enzim aktivitelerini inhibe ederek karbonhidrat emilimini yavaşlattığından dolayı meyvenin düzenli olarak tüketilmesi antidiyabetik etki göstermektedir (ISBILIR ve ark., 2019). Meyve yapısındaki kuersetin flavonolü ve pektin, gastrointestinal sistemde glikoz emilimini inhibe ederek plazmada kan şekerini düzenlemektedir (GUNNESS ve GIDLEY, 2010; SHAFIEE ve ark., 2018).

Meyvede bulunan diyet liflerinin önemli bir kısmını pektin oluşturmaktadır. Pektin, mide içerisinde yoğun jel yapı oluşturarak hacim artışı sağlamakta buna bağlı olarak midenin boşalması yavaşladığından dolayı tokluk hissini artırmaktadır. Meyve içerisindeki diyet lifleri, kalın bağırsakta fermente olarak bağırsak mikroflorasını artırmakta ve bağırsak yapısındaki probiyotik mikroorganizmaların devamlılığını sağlamaktadır. Muşmuladaki çözünür diyet lifleri incebağırsakta jelleşerek safra asitlerini absorbe etmekte ve vücuttan atılmalarına yardımcı olmaktadır. Metabolizmadan atılan safra asitleri kaybının giderilmesi için kandaki kolesterolün safra asitlerine dönüşmesi sonucu plazmada kolesterol seviyesinin azaldığı (yaklaşık % 20 oranında) belirtilmektedir (GUNNESS ve GIDLEY, 2010).

Muşmula, fosfor, kalsiyum, magnezyum ve potasyum minarelleri yönünden zengin bir meyvedir. Meyve zengin potasyum içeriği ile günlük beslenme ile alınan sodyumun zararlarını azaltmakta, sıvı elektrolit dengesini sağlamakta, kan basıncını düşürerek sistolik ve diastolik basıncın düzenlenmesine yardımcı olmakta ve felç riskini önlemektedir (WHO, 2012). Kalsiyum ve fosfor mineralleri, kemik sağlığı, kas fonksiyonları, hormon salınımı, glikojen metabolizması, hücre bölünmesi ve asit-baz dengesi gibi metabolik olaylar açısından oldukça önemlidir. Meyvede bulunan magnezyum, mitokondride adenozin trifosfat (ATP) sentezi için gereklidir. Ayrıca, vücutta sinir impulslarının iletilmesi, kasılan kasların gevşemesi, kalp fonksiyonlarının düzenlenmesi, bağışıklık sisteminin korunması ve kemik sağlığı için oldukça önemli bir mineraldir (ANONYMOUS, 1997).

Muşmula, vitamin C, potasyum, fosfor, kalsiyum, magnezyum, fenolik bileşen, flavonol (kuersetin), flavan-3-ol ((+)-kateşin, (-)-epikateşin) ve stilben (resveratrol) içeriğine bağlı olarak antioksidan, antiinflamatuvar, antikanserojen ve antidiyabetik etkinin yanı sıra, diüretik ve immün sistemini düzenleyici özelliklerinden dolayı fonksiyonel bir gıda maddesi olarak tüketilmesi gereken bir meyvedir.

KAYNAKLAR

AKBULUT, M., ERCISLI, S., JURIKOVA, T., MLCEK, J. and·GOZLEKCI, S., 2016. Phenotypic and Bioactive Diversity on Medlar Fruits (Mespilus germanica L.). Erwerbs-Obstbau. 3: 185-191.

ANONYMOUS, 1997. Standing Committee on the Scientific Evaluation of Dietary Reference Intakes, Food and Nutrition Board and Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Calcium, Phosphorus, Magnesium, Vitamin D and Fluoride. National Academy of Sciences. Washington, DC, pp: 71-249.

ANONYMOUS, 2019a. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=92&locale=tr

ANONYMOUS, 2019b. U.S. Department of Health & Human Services https://ods.od.nih.gov/factsheets/vitaminc-healthprofessional/#en8

BAIRD, J.R. and THIERET, J.W., 1989. The Medlar (Mespilus germanica, Rosaceae) from antiquity to obscurity. Economic Botany. 43(3): 328-372.

BIBALANI, G.H. and MOSAZADEH-SAYADMAHALEH, F., 2012. Medicinal benefits and usage of medlar (Mespilus germanica) in Gilan Province (Roudsar District), Iran. Journal of Medicinal Plants Research Vol. 6(7): 1155-1159.

COFID, 2019. McCance and Widdowson's 'composition of foods integrated dataset' on the nutrient content of the UK food supply. https://www.gov.uk/government/publications/composition-of-foods-integrated-dataset-cofid?utm_source=MW7+List+March+2015&utm_campaign=947c9d4b28-Newsletter_2_December_2013_FINAL12_13_2013&utm_medium=email&utm_term=0_3b8ecbdaea-947c9d4b28-95444717

EFSA, 2019. European Food Safety Authority. Food composition data. https://www.efsa.europa.eu/en/microstrategy/food-composition-data

GLEW, R.H., AYAZ, F.A., SANZ, C., VANDERJAGT, D.J., HUANG, H.S., CHUANG, L.T. and STRNAD, M., 2003a. Changes in sugars, organic acids and amino acids in medlar (Mespilus germanica L.) during fruit development and maturation. Food Chemistry. 83: 363-369.

GLEW, R.H., AYAZ, F.A., SANZ, C., VANDERJAGT, D.J., HUANG, H.S., CHUANG, L.T. and STRNAD, M., 2003b. Effect of postharvest period on sugars, organic acids and fatty acids composition in commercially sold medlar (Mespilus germanica Dutch) fruit. Eur. Food Res. Technol. 216: 390-394.

GRUZ, J., AYAZ, F.A., TORUN, H. and STRNAD, M., 2011. Phenolic acid content and radical scavenging activity of extracts from medlar (Mespilus germanica L.) fruit at different stages of ripening. Food Chemistry. 124: 271-277.

GUNNESS, P. and GIDLEY, M.J., 2010. Mechanisms underlying the cholesterol-lowering properties of soluble dietary fibre polysaccharides. Food Funct., 1: 149-155.

ISBILIR, S.S., KABALA, S.I. and YAGAR, H., 2019. Assessment of in vitro Antioxidant and Antidiabetic Capacities of Medlar (Mespilus germanica). Not. Bot. Horti. Agrobo. 47(2): 384-389.

MILOVAN, M.V., DRAGAN, D.R., OPARNICA, C.D., NINOSLAV, J.N., MARIJANA, B.Z., NEDA, O.D., VLATKA, E.V. and VELE, V.T., 2013. Volatile compounds in medlar fruit (Mespilus germanica L.) at two ripening stages. Hemijska industrija. 67(3): 437-441.

NABAVI, S.F., NABAVI, S.M., EBRAHIMZADEH, M.A. and ASGARIRAD, H., 2011. The antioxidant activity of wild medlar (Mespilus germanica L.) fruit, stem bark and leaf. African Journal of Biotechnology. 10(2): 283-289.

PETO, J., CSERNI, I. and HUVELY, A., 2016. Some Benefıcıal Nutrient And Mineral Content Of Medlar Fruits. Gradus. 3(1): 258-262.

SHAFIEE, F., KHOSHVISHKAIE, E., DAVOODI, A., KALANTAR, A.D., JOUYBARI, H.B. and ATAEE, R., 2018. The Determination of Blood Glucose Lowering and Metabolic Effects of Mespilus germanica L. Hydroacetonic Extract on Streptozocin-Induced Diabetic Balb/c Mice. Medicines. 5(1) : 1-7.

VELICKOVIC, M.M., RADIVOJEVIC, D.D., OPARNICA, C.D., NIKICEVIC, N.J., ZIVKOVIC, M.B., DORDEVIC, N.O., VAJS, V.E. and TESEVIC, V.V., 2013. Volatile compounds in Medlar fruit (Mespilus germanica L.) at two ripening stages. Hem. ind. 67 (3): 437-441.

WHO, 2012. World Health Organization. Guideline: Potassium intake for adults and children. Geneva, http://www.who.int/nutrition/publications/guidelines/potassium_intake_printversion.pdf

Nisan 2019 sayısının 86.sayfasında yayımlanmıştır.