Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

Renklerin mucizesi: Yenidünya

Meyve, etli ve sulu olup olgunluk durumuna göre mayhoş ve tatlı lezzete sahiptir.

Yapraklarını dökmeyen meyvenin ağacı yaz kış yeşil kalabilmektedir. Yeni dünya kumlu-killi, organik maddece zengin, nötr topraklarda ve ılıman iklimlerde yetişebilmektedir.


Dr. Cem Toker

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
c.toker@zae.gov.tr

İlkbaharın sonuna yaklaştığımızı hissettiren Yenidünya (Eriobotrya japonica) meyvesi “Malta eriği” olarak da bilinmektedir. Gülgiller familyasına ait olan meyvenin anavatanı Çin ve Japonya olup tarihi geçmişi M.Ö. 100 yılına kadar uzanmaktadır. Meyve, etli ve sulu olup olgunluk durumuna göre mayhoş ve tatlı lezzete sahiptir. Yapraklarını dökmeyen meyvenin ağacı yaz kış yeşil kalabilmektedir. Yeni dünya kumlu-killi, organik maddece zengin, nötr topraklarda ve ılıman iklimlerde yetişebilmektedir. Ülkemizde ticari olarak yetiştirilen çeşitler, “Akko XIII, Hafif çukurgöbek, Yuvarlak çukurgöbek, Uzun çukurgöbek, Gold nugget, Sayda ve Tanaka”dır. Meyve rengi, çeşit ve olgunluk durumuna bağlı olarak açık sarıdan koyu turuncaya değişebilmektedir. Yenidünya, çeşit ve coğrafik şartlara bağlı olarak mart ayından itibaren haziran ayına kadar hasat edilebilmektedir (BALJINDER ve ark., 2010; LIN ve ark., 2007; UZUN, 2015). 2017 yılı verilerine göre, ülkemizde 15.184 ton yenidünya üretilmiş, üretimin büyük bölümü Mersin (9.691 ton), Antalya (4.171 ton), Hatay (482 ton), Muğla (342 ton), Adana (173 ton) ve Aydın (119 ton) illerinde yapılmıştır. Yenidünya, daha çok taze olarak tüketilmekte bunun yanı sıra meyve suyu, pasta, reçel ve şurup üretiminde ve ülkemizde yöresel yemeklerde kullanılmaktadır (ANONYMOUS, 2019).

Yenidünya, A, B1, B2, B3, B6, B9 ve C vitaminlerini, çinko, demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, sodyum ve potasyum minerallerini içermektedir (USDA, 2019)

Yenidünya, majör olarak malik organik asitini devamında fumarik, kuinik, oksalik, sitrik, süksinik ve tartarik asitleri içermektedir. Meyvede fruktoz, glikoz, maltoz ve sukroz şekerleri ve sorbitol şeker alkolü bulunmaktadır (TOKER ve ark., 2013). Yenidünyanın karotenoid içeriğini, ß-karoten, lutein ve ß-kriptoksantin oluşturmaktadır. Meyvede minör olarak luteoksantin, neoksantin, violaksantin, 9-Z-violaksantin, fitoen, fitofluen ve ?-karoten karotenoidleri bulunmaktadır (PANDE ve AKOH, 2010; ZHOU ve ark., 2007). Yenidünya, hidroksibenzoik (ellagik asit, p-hidroksibenzoik asit, protokateşik asit) ve hidroksisinnamik (ferulik asit, kafeik asit, p-kumarik asit, klorojenik asit, neoklorojenik asit, 4-kafeoilkuinik asit, kripto-klorojenik asit) fenolik asitlerini içermektedir. Meyvede klorojenik ve neoklorojenik asit fenolleri baskın olarak bulunmakta olup, olgunlaşmanın erken dönemlerinde neoklorojenik asit konsantrasyonu yüksekken, olgun meyvelerde klorojenik asit konsantrasyonu daha yüksektir (XU ve ark., 2014). Meyve yapısında, flavonol (kamferol-3-glikozit, kamferol-3-ramnozit, kamferol-3-galaktozit, kuersetin-3-glikozit, kuersetin-3-ramnozit, kuersetin-3-galaktozit ve flavan-3-ol ((+)-kateşin ve (-)-epikateşin) biyoaktif bileşenleri bulunmaktadır (ZHANG ve ark., 2015). Yenidünyada antosiyanin olarak siyanidin-3-glikozit bulunmaktadır. Meyvenin siyanidin-3-glikozit içeriği, pulp kısmında 21.8 mg/100 g, kabuk kısmında 59.2 mg/100 g’dır (KOBA ve ark., 2007). Yenidünya düşük miktarda lipit içermektedir. Yağ asitleri kompozisyonunun % 57.6’sını çoklu doymamış (linoleik, linolenik), % 12’sini tekli doymamış (miristoleik, oleik, cis -11- eicosenoik) ve % 30.5’ini doymuş (kaprik, undekanoik, miristik, palmitik, stearik) yağ asitleri oluşturmaktadır (PANDE ve AKOH, 2010). Yenidünya sağlık açısından oldukça önemli olan otsu bitkiler ve sebzelerde daha çok bulunan triterpenoid asitleri (oleanolik ve ursolik asit) içermektedir. Meyve kabuğunda pulpa oranla daha yüksek konsantrasyonda ursolik asit bulunmaktadır. Yenidünya, elma ve kırmızı eriğe göre daha yüksek miktarda ursolik asit içermektedir (ZHOU ve ark., 2011). Meyvenin karakteristik aromasını, ß-iyonon, dekanoik asit, propanoik asit, nonan ve heptadekan uçucu bileşenleri oluşturmaktadır (CHEN ve ark., 2011). Meyve fitokimyasal profili ve olgunluk durumuna bağlı olarak 1.37-3.44 µmol/g aralığında antioksidan kapasiteye (oksijen radikal absorbans kapasiteye (ORAC)) sahiptir (AHUMADA ve ark., 2017).

Yenidünya, fitokimyasal bileşen içeriğine bağlı olarak antioksidan, antiinflamatuvar, antikanserojen, antitümoral, antiviral, antihipoglisemik, antihipolipidemik ve antimutajenik özelliklere sahiptir (AHUMADA ve ark., 2017; BALJINDER ve ark., 2010; LIN ve TANG, 2008; KIM ve ark., 2009; LIU ve ark., 2016; LU ve ark., 2009; SHIH ve ark., 2010; SULTAN, 2018).

Meyve yapısındaki, vitamin A, karotenoid, antosiyanin, klorojenik asit ve flavonoller antioksidan etkiye sahiptir. Meyve kabuğu, pulpa göre daha yüksek konsantrasyonda biyoaktif bileşen içerdiği için antioksidan aktivitesi daha yüksektir. Yenidünya, organizmada endojen antioksidanlardan süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (CAT) ve glutatyon peroksidaz (GSH-Px) enzim aktivitelerini artırarak, reaktif oksijen ve nitrojen kaynaklı oksidatif hasarı ve lipid peroksidasyonunu önleyerek antioksidan etki göstermektedir (BALJINDER ve ark., 2010; LIU ve ark., 2016).

Organizmada gram negatif bakterilerin hücre duvarında bulunan lipopolisakkarit (LPS), monosit ve makrofajların yüzeyinde bulunan CD14 reseptörü ile etkileşime girerek nükleer faktör kappa B (NF-kB) aracılığında LPS ile uyarılmış inflamasyonu başlatmaktadır. Yenidünya yapısındaki fitokimyasallar, LPS ile uyarılmış inflamasyonda profilaktik etki göstermektedir. Meyvedeki karotenoid, ursolik ve fenolik asitler, indüklenen nitrik oksit sentetaz (İNOS) ve siklooksijenaz 2 (COX 2) enzimlerinin ekspresyonunu azaltarak, antiinflamatuvar sitokin interlökin-10 (IL-10) seviyesini artırarak, pro-inflamatuvar sitokinlerin (TNF-?, IL-1ß, IL-6, IL-8) üretim ve salgılanmasını baskılayarak ve sentezi sitokinlerin etkisi ile başlayan CRP (C-reaktif protein) yoğunluğunu azaltarak antiinflamatuvar etki göstermektedir (LIN ve TANG, 2008).

Yenidünya, fenolik bileşen içeriği ile oral skuamöz hücreli karsinom ve tükürük bezi tümörlerine karşı sitotoksik etki göstermektedir (ITO ve ark., 2000). Meyve yapısındaki triterpenoidler, östrojen reseptör negatif MDA-MB-231 göğüs kanseri ve A549 akciğer kanseri hücreleri üzerinde güçlü sitotoksik etki göstermekte ve proliferasyonu inhibe etmektedir. Matriks metallo proteinazlar (MMPs), anjiyogenez, metastaz ve invazyon, apoptoz ve antitümör savunma mekanizmalarının engellenmesi yolları ile kanser oluşum sürecinde aktif rol almaktadır (SULTAN, 2018). Yenidünya, göğüs kanserinde invazyon ve metastazda etkili olan MMP-2 ve MMP-9 matriks metallo proteinazları inhibe ederek ve organizmada hücreler arası bağlantı, hücre hareketi ve hücreler arası iletişim gibi önemli rolü olan hücre adezyon moleküllerinin aktivitesini baskılayarak antikanserojen etki göstermektedir (KIM ve ark., 2009).

Yenidünya, toplam kolesterol ve trigliserit seviyelerini düşürmekte, aynı zamanda lipit metabolizmasını düzenlemektedir. Meyvenin düzenli tüketimi, yağ içeriği yüksek gıdalar ve düzensiz beslenme sonucunda ortaya çıkabilen hiperinsülinemi, hipoglisemi, hiperleptinemi ve hipertrigliseridemi hastalıklarının tedavilerine yardımcı olmaktadır. Meyve, yağ asidi ve triaçilgliserol sentezinde yer alan enzimlerin hepatik mRNA ekspresyonunu baskılayarak ve aynı zamanda yağ asitleri üretimi için gerekli genleri düzenleyen sterol düzenleyici eleman bağlayıcı protein-1c (SREBP-1c) düzeyini azaltarak organizmada lipit metabolizmasını düzenlemektedir (LU ve ark., 2009; SHIH ve ark., 2010).

Yenidünya, zengin potasyum içeriği ile günlük beslenme sırasında alınan sodyumun zararlarını azaltmaktadır. Organizmada sıvı elektrolit dengesini sağlamakta, kan basıncını düşürerek sistolik ve diastolik basıncın düzenlenmesine yardımcı olmakta ve felç riskini önlemektedir (WHO, 2012).

Yenidünya, vitamin A, potasyum, ß-karoten, fenolik asit (klorojenik asit, neoklorojenik asit), triterpenoid (ursolik asit), antosiyanin (siyanidin-3-glikozit), flavonol ve flavan-3-ol içeriği ile antioksidan, antiinflamatuvar, antihipoglisemik, antihipolipidemik etkilerinin yanı sıra akciğer ve göğüs kanserlerine karşı koruyucu ve tedavi edici özelliklerinden dolayı fonksiyonel bir gıda maddesi olarak tüketilmesi gereken bir meyvedir.

Kaynaklar

AHUMADA, J., FUENTEALBA, C., OLAETA, J.A., UNDURRAGA, P., PEDRESCHI, R., SHETTY, K., CHIRINOS, R., CAMPOS, D. and RANILLA, L.G., 2017. Bioactive compounds of loquat (Eriobotrya japonica Lindl.) cv. Golden Nugget and analysis of in vitro functionality for hyperglycemia management. Cien. Inv. Agr. 44(3): 272-284.

ANONYMOUS, 2019. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?locale=tr

BaljInder, S., Seema, G., Dharmendra, K., VIkas, G. and Parveen, B., 2010. PHARMACOLOGICAL POTENTIAL OF ERIOBOTRYA JAPONICA – AN OVERVIEW. International Research Journal of Pharmacy. 1(1): 95-99.

CHEN, F.X., LUI, X.H., CHEN, L.S. and zheng, s.x., 2011. The determination of volatile constituents of loquat fruit and leaf by gas chromatography-mass spectrometry coupled with solid-phase microextraction. Acta horticulturae. 887:369-372.

Ito, H., KobayashI, E., Takamatsu, Y., LI, S.H., Hatano, T., SakagamI, H., Kusama, K., Satoh, K., SugIta, D., ShImura, S., Itoh, Y. and Yoshıda, T., 2000. Polyphenols from eriobotrya japonica and their cytotoxicity against human oral tumor cell lines. Chem. Pharm. Bull. 48(5): 687-93.

KIM, M.S., You, M.K., Rhuy, D.Y., KIm, Y.J., Baek, H.Y. and KIm, H.A., 2009. Loquat (Eriobotrya japonica) extracts suppress the adhesion, migration and invasion of human breast cancer cell line. Nutr. Res. Pract. 3(4): 259-264.

Koba, K., Matsuoka, A., Osada, K. and Huang, Y.S., 2007. Effect of loquat (Eriobotrya japonica) extracts on LDL oxidation. Food Chemistry. 104: 308-316.

Lın, S., Huang, x., Cuevas, j. and Janıck, j., 2007. Loquat: An ancient fruit crop with a promising future. Chronica Hort. 47 (2): 12-15.

LIn, J.Y. and Tang, C.Y., 2008. Strawberry, loquat, mulberry, and bitter melon juices exhibit prophylactic effects on LPS-induced inflammation using murine peritoneal macrophages. Food Chem. 107: 1587-1596.

LIu, Y., Zhang, W., Xu, C. and LI, X., 2016. Biological activities of extracts from loquat (Eriobotrya japonica Lindl.): A Review. Int. J. Mol. Sci. 17(1983): 1-15.

LU, H., Chen, J., LI, W.L., Ren, B.R., Wu, J.L., Kang, H.Y., Zhang, H.Q., Adams, A. and De Kımpe, N., 2009. Hypoglycemic and hypolipidemic effects of the total triterpene acid fraction from folium eriobotryae. J Ethnopharmacol. 122(3): 486-491.

Pande, G. and Akoh, c.c., 2010. Organic acids, antioxidant capacity, phenolic content and lipid characterisation of Georgia-grown underutilized fruit crops. Food Chemistry. 120(4): 1067-1075.

Shıh, C.C., Lın, C.H. and Wu, J.B., 2010. Eriobotrya japonica improves hyperlipidemia and reverses insulin resistance in high-fat-fed mice. Phytother Res. 24(12): 1769-1780.

SULTAN, M.Z., 2018. Loquat (Eriobotrya japonica Lindl.). In: FRUIT AND VEGETABLE PHYTOCHEMICALS CHEMISTRY AND HUMAN HEALTH. Vol II. Part 3, Ed: E.M. YAHIA. John Wiley&Sons Ltd. 2nd edition. pp: 1107-1126.

TOKER, R., GÖLÜKCÜ, M., TOKGÖZ, H. and TEPE, S., 2013. Organic Acids and Sugar Compositions of Some Loquat Cultivars (Eriobotrya Japonica L.) Grown in Turkey. Journal of Agri Cultural Sciences. 19: 121-128.

USDA, 2019. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/09174?fgcd=&manu=&format=&count=&max=25&offset=&sort=default&order=asc&qlookup=Loquats%2C+raw&ds=SR&qt=&qp=&qa=&qn=&q=&ing=

UZUN, A., 2015. YENİDÜNYA YETİŞTİRİCİLİĞİ. T.C. GIDA, TARIM ve HAYVANCILIK BAKANLIĞI Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/Diger-belgeler/YenidünyaYetiştiriciliğiAUzun.pdf

XU, H., LI, X. and CHEN, J., 2014. Comparison of phenolic compound contents and antioxidant capacities of loquat (Eriobotrya japonica Lindl.) fruits. Food Sci. Biotechnol. 23: 2013-2020.

WHO, 2012. World Health Organization. Guideline: Potassium intake for adults and children. Geneva, http://www.who.int/nutrition/publications/guidelines/potassium_intake_printversion.pdf

ZHANG, W., ZHAO, X., SUN, C., LI, X. and CHEN, K., 2015. Phenolic Composition from Different Loquat
(Eriobotrya japonica Lindl.) Cultivars Grown in China and Their Antioxidant Properties. Molecules. 20: 542-555.

ZHOU, C.H., XU, C.J., SUN, C.D., LI, X. and CHEN, K.S., 2007. Carotenoids in White-and Red-Fleshed Loquat Fruits. J. Agric. Food Chem. 55: 7822-7830.

ZHOU, C.H., LI, X., ZHANG, W.S., SUN, C.D. and CHEN, K.S., 2011. Oleanolic and ursolic acid in the fruit of Eriobotrya japonica Lindl. Journal of Medicinal Plants Research. 5(9): 1735-1740.

Mayıs 2019 sayısının 86'ncı sayfasında yayımlanmıştır.