Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

"Spirulina"

Spirulina, A, B1, B2, B3, B6, B9, E, C ve K vitaminlerini, potasyum, kalsiyum, sodyum, fosfor, magnezyum, demir ve çinko minerallerini, organik asitleri ve lifleri içermektedir .

Dr. Cem TOKER

T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Bornova-İZMİR.
c.toker@zae.gov.tr

Mavi yeşil alg olarak adlandırılan Spirulina (Spirulina platensis) ipliksi ve spiral şeklinde prokaryotik bir organizmadır (AHSAN ve ark., 2008). Spirulina, subtropikal ve tropikal iklime sahip olan Amerika, Asya ve Afrika Kıtalarında (Orta Afrika) tuz konsantrasyonu yüksek alkali sularda doğal olarak yetişmektedir (GERSHWIN ve BELAY, 2008). İlk olarak 400 yıl önce Aztek medeniyeti tarafından Meksika’da bulunan Texcoco Gölünden toplanarak gıda olarak tüketilmeye başlanmıştır. Spirulina’nın kendine özgü mavi-yeşil rengi, karotenoid (turuncu), fikosiyanin (mavi) ve klorofil (yeşil) pigmentlerinden kaynaklanmaktadır. Spirulina kurutularak toz veya kapsül haline getirilerek, gıda endüstrisinde (doğal gıda boyası ve gıda katkı maddesi olarak), kozmetik ve ilaç endüstrisinde kullanılmaktadır (DENG ve CHOW, 2010).

Yüksek protein içeren besin grubunda yer alan spirulina, hücre duvarının selülozik yapıda olmamasından dolayı kolay sindirilebilen, sindirime yardımcı olan ve sindirim sistemini temizleyici özelliğe sahip bir gıdadır (MOORHEAD ve CAPAELLI, 2011). Et, süt, yumurta gibi temel protein kaynağı olan besinler ve bakliyatlardaki protein içeriği ile kıyaslandığında daha yüksek miktarda protein (% 55-70 kurumadde) içermektedir. Yapısında lisin, fenilalenin, tirozin, lösin, metiyonin, glutamik asit, aspartik asit, triptofan, serin, arginin, histidin, treonin, prolin, valin, izolösin, alanin, glisin ve sistein esansiyel aminositleri bulunmaktadır. Esansiyel yağ asitleri açısından oldukça zengindir. ?-linolenik majör yağ asiti olup bunu ?-linolenik, linolenik, stearidonik, eikosapentaenoik (EPA), dokosaheksaenoik (DHA) ve araşidonik çoklu doymamış yağ asitleri takip etmektedir (AHSAN ve ark., 2008; FARAG ve ark., 2016). Fikosiyanin, fikosiyanobilin ve ksantofil pigmentlerinden oluşan zengin pigment içeriğine sahiptir. Fikosiyonin pigmenti, alkoksil, hidroksil ve peroksil radikallerinin dahil olduğu serbest radikalleri temizleme yeteneğine sahiptir (BERMEJO ve ark., 2008; DENG ve CHOW, 2010). Spirulina, zengin fitokimyasal içeriğine bağlı olarak hepatoprotektif (karaciğer koruyucu), nöroprotektif (sinir koruyucu), nefroprotektif (böbrek koruyucu), antitümör, antiinflamatuvar, antigenotoksik, antioksidan, hipoglisemik ve hipolipidemik etki göstermektedir (FARAG ve ark., 2016).

Spirulina, A, B1, B2, B3, B6, B9, E, C ve K vitaminlerini, potasyum, kalsiyum, sodyum, fosfor, magnezyum, demir ve çinko minerallerini, organik asitleri ve lifleri içermektedir (USDA, 2016).

Spirulina yapısındaki karotenoid, tokoferol, askorbik asit, glutatyon ve klorofil türevlerine bağlı olarak enzimatik ve enzimatik olmayan savunma mekanizmalarının yardımı ile reaktif oksijen türlerinin zararlı etkilerini önleyerek hücre hasarını önlemektedir. Vitamin B6 içeriği ile enerji artışı sağlayarak kronik yorgunluğu azaltmaktadır. Bağırsak florasındaki sağlıklı lactobacillus mikroorganizma sayısını artırarak sindirimi düzenlemektedir. Spirulina içeriğindeki fikosiyanin, mast hücrelerinden (granüllerinde heparin ve histamin içeren kan damarları çevresindeki doku hücresi) histamin salınımını engelleyerek, ß-karoten ise nitrik oksit ve prostaglandin E(2) üretimini inhibe ederek, INOS (uyarılabilir nitrik oksit sentaz), COX-2 (siklooksijenaz-2), TNF-? ve IL-1ß ekspresyonunu bastırarak antiinflamatuvar etki göstermektedir. Klinik çalışmalar düzenli olarak spirulina tüketiminin insan vücudunda T hücreleri, IgA antikoru, sitokinler ve NK hücrelerinin (natural killer- doğal öldürücü) aktivitelerini artırarak immün sistemini düzenlediğini belirtmektedir (DENG ve CHOW, 2010; KARKOS ve ark., 2011).

Yapısındaki C-fikosiyanin pigmenti ve polisakkaritler, SOD (süperoksit dismutaz), CAT (katalaz), GSH-Px (glutatyon peroksidaz) ve NO (nitrik oksit) endojen antioksidanlarının seviyesini artırarak lipit peroksidasyonunu azaltmakta buna bağlı olarak hepatoprotektif (karaciğer koruyucu) etki göstermektedir. Fikosiyanin ve fikosiyanobilin pigmentleri diyabetlerde kan şekeri seviyesinin düzensizliğine bağlı olarak ortaya çıkan diyabetik nefropati hastalığını önlemektedir (ZHENG ve ark., 2012). Spirulina’da bulunan lisin aminoasiti glikoz metabolizması üzerinde düzenleyici bir etkiye sahip olduğundan özellikle diyabet hastalarında fonksiyonel bir gıda olarak kullanılmaktadır (KIM ve ark., 2014).


Spirulina, yüksek kaliteli bitkisel protein (esansiyel amino asitler) ve esansiyel yağ asitleri (özellikle ?-linoleik asit), düşük karbonhidrat ve yağ içeriğinden dolayı kardiyovasküler hastalıklara karşı koruyucu etkiye sahiptir. 18-65 yaş aralığında kolesterol seviyesi yüksek 16 kadın ve 20 erkek üzerinde yapılan çalışmada, deneklere 6 hafta boyunca 4.5g/gün spirulina düzenli olarak verilmiş, sonrasında plazma değerleri incelendiğinde, toplam kolesterolün % 10, triaçilgliserolün % 28 azaldığı, HDL’nin % 15 arttığı saptanmıştır. Ayrıca hem erkeklerde hem de kadınlarda sistolik (büyük tansiyon) ve diastolik (küçük tansiyon) kan basıncının önemli ölçüde azaldığı belirtilmiştir (TORRES-DURAN ve ark., 2007).

Yapılan klinik çalışmalar spirulina’da bulunan fikosiyanin, tokoferol, karotenoid, klorofil pigmentleri ve vitaminlerin ağız ve mide kanserlerini önlediğini, ?-linoleik asitin akciğer kanseri hücrelerinin gelişimini engellediğini belirtmektedir. Spirulina yapısında bulunan radaklorin bileşiğinin tümörler üzerinde gelişimi engelleyici etki yarattığı saptanmıştır (FARAG ve ark., 2016; JUBIE ve ark., 2015).

Spirulina, kaliteli ve yüksek protein içeriğine, ?-linoleik asit, fikosiyanin, ß-karoten ve demir fitokimyasal bileşenlerine bağlı olarak ilerleyen yaşa bağlı ortaya çıkabilecek hastalıkları önleyen, yaşlanmayı geciktiren, immün sistemini destekleyen ve antioksidan özellik gösteren fonksiyonel bir gıda maddesi olarak günlük beslenme alışkanlıkları arasında tüketilmesi gereken önemli bir besindir.

KAYNAKLAR

AHSAN, M., HABIB, B. and PARVIN, M., 2008. A Review On Culture, Production And Use Of Spirulina As Food For Humans And Feeds For Domestic Animals And Fish Fisheries and Aquaculture Circular No. 1034

BERMEJO, P. PINERO, E. VILLAR, A.M., 2008. Iron-chelating ability and antioxidant properties of phycocyanin isolated from a protean extract of Spirulina platensis. Food Chem., 110:436-445.

DENG, R. and CHOW, T.J., 2010. Hypolipidemic, Antioxidant, and Antiinflammatory Activities of Microalgae Spirulina Cardiovascular Therapeutics, 28: 33-45.

FARAG, M.R., ALAGAWANY, M., EL-HACK, M.E.A. and DHAMA, K., 2016. Nutritional and Healthical Aspects of Spirulina (Arthrospira) for Poultry, Animals and Human. International Journal of Pharmacology. 12(1): 36-51.

GERSHWIN, M.E. and BELAY, A., 2008. Spirulina in human nutrition and health. Boca Raton: CRC Press

JUBIE, S., DHANABAL, S. and CHAITANYA, M.V.N.L., 2015. Isolation of methyl gamma linolenate from spirulina platensis using flash chromatography and its apoptosis inducing effect. Complementary and Alternative Medicine, 15:263.

KARKOS, P.D., LEONG, S.C., KARKOS, C.D., SIVAJI, N. and ASSIMAKOPOULOS, D.A., 2011. Spirulina in Clinical Practice: Evidence-Based Human Applications. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine pp: 1-4. doi:10.1093/ecam/nen058

KIM, I.Y., WILLIAMS, R.H., SCHUTZLER, S.E., LASLEY, C.J., BODENNER, D.L., WOLFE, R.R. and COKER, R.H., 2014. Acute lysine supplementation does not improve hepatic or peripheral insulin sensitivity in older, overweight individuals. Nutr Metab (Lond),11:49.

MOORHEAD, K. and CAPAELLI, B., 2011. Spirulina Nature’s superfood. 3rd edition Copyright by Cyanotech Corporation. Pp. 1-71.

TORRES-DURAN, P.V., FERREIRA-HERMOSILLO, A. and JUAREZ-OROPEZA, M.A., 2007. Antihyperlipemic and antihypertensive effects of Spirulina maxima in an open sample of Mexican population: A preliminary report. Lipids Health Dis 6:1–8.

USDA, 2016. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/3305?manu=&fgcd=

ZHENG, J., INOGUCHI, T., SASAKI, S., MAEDA, Y., MCCARTY, M.F., FUJII, M., IKEDA, N., KOBAYASHI, K., SONODA, N. and TAKAYANAGI, R. 2012. Phycocyanin and phycocyanobilin from Spirulina platensis protect against diabetic nephropathy by inhibiting oxidative stress. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol.,304(2): 110-120.

Ağustos 2016 sayısının 86. sayfasında yayımlanmıştır.