Prof.Dr. Semih Ötleş

Prof.Dr. Semih Ötleş

Gıda Kimyası

süperkritik akışkan teknolojisi uygulamalarında yeni gelişmeler II*

Gıda endüstrisi süperkritik akışkan teknolojisi uygulamalarında yeni gelişmeler II*


Yrd. Doç. Dr. Ruhan Aşkın Uzel
Yaşar Üniversitesi Meslek Yüksekokulu, Gıda Teknolojisi Programı
ruhan.uzel@yasar.edu.tr
Prof. Dr. Semih Ötleş
Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Gıda Mühendisliği Bölümü
semih.otles@ege.edu.tr


Son yıllarda süperkritik akışkanlar (SKA) birçok sektörde geniş bir ilgi uyandırmıştır. Daha önce çeşitli gıda uygulamaları kapsamında kullanılan geleneksel yöntemlerin uzun zamanda gerçekleşmesi, kimyasal çözücülerin kullanılması vb. sebepler sektörü yeni arayışlara sürüklemiştir. Süperkritik akışkan teknolojisi sadece gıda endüstrisinde değil, daha pek çok alanda geniş uygulama imkânı bulmuştur. Gelişen teknolojiden faydalanma ve aynı zamanda farklı endüstri dallarının oluşturduğu atıkların çevreye geri kazandırılması çabaları, süperkritik akışkanların bir “yeşil teknoloji” uygulaması olarak farkındalık oluşturmasını tetiklemiştir. İlk olarak 1822 yılında keşfedilen süperkritik akışkanlar, sonraki yıllarda pek çok bilim insanı tarafından geliştirilmiş ve farklı uygulama sahaları oluşturulmuştur. Yapılan derleme çalışması kapsamında süperkritik akışkanların tarihsel gelişimi hakkında özet bilgi verilmiş, kullanım alanları ve bu alanlarda elde edilen yeni gelişmeler ele alınmıştır.

3.2. Yüksek basınç teknolojisi temelli partikül üretimi:

SKA’lardan süperkritik karbon dioksit (SKCO2), ihtiva ettiği ılımlı işlem koşulları nedeniyle sıklıkla kullanılmaktadır. Kritik sıcaklık (Tc) ve kritik basınç (Pc) değerlerinin sırası ile 31°C ve 7,4 MPa gibi diğer SKA’lara kıyasla daha düşük olması özellikle sıcaklığa karşı hassasiyet gösteren gıda ürünleri için kullanımında önemli bir sebep teşkil etmektedir. SKCO2’den sonra en çok kullanılan SKA’lar olarak su ve hidrokarbon temelli çözgenler gelmektedir. SKCO2’nin yoğunluk, ısı kapasitesi, viskozite, kütle transfer değerleri sıcaklık ve basınca bağlıdır. Bu değerlerdeki çok küçük değişiklikler sıkıştırılabilen gazın kullanıldığı işlemler sonucunda elde edilen gıda ürünü karakterizasyonunu etkilemektedir. Yüzey gerilimlerinin olmayışı gıda materyalleri ile ısı ve kütle transferi konusunda problem yaşanmayışını göstermektedir (BRUNNER, 2013). Bahsedilen bu özelliklerden kaynaklanarak teorisi SKCO2’nin basınç altında sıkıştırılma ve genleşebilme kavramları üzerine kurulan bir takım gıda partikül üretim sistemlerinden bahsetmek mümkün olmaktadır. Bunlar:

SKA’ların hızlı genleşmesi (RESS): RESS işleminde SKCO2’nin katı gıda materyali ile doyurulduğu bir çözelti bulunmaktadır. Bu çözeltinin basıncının azaltılması ve ısıtılmış nozül yoluyla bir kazana aktarılmasıyla hızlı bir genleşme yaşanmakta ve gıda partikülleri elde edilmektedir (TSAI ve RIZVI, 2016).

Gazla doyurulan çözeltileden partikül eldesi (PGSS): Bu işlem yüksek konsantrasyondaki SKA’ların gıda materyallerinde bulunan partiküller tarafından absorbe edilir hale gelmesini sağlamaktadır. Polimerlerin erime noktalarındaki azalma ile SKCO2 ile doyurulması prensibine dayanır. Polimer tozların eldesinde ve polimer matrislerin içerisinde aktif parçacıklar oluşturmada kullanılmaktadır (VIJAYARAGHAYAN ve ark., 2013).

SKA destekli atomizasyon (SAA): SKA’ların atomizasyon işleminin yapıldığı ortam rolünde olduğu bu teknik, sıvı formda olan çözgen ve katı formda olan çözünenden oluşan çözelti içerisinde kontrollü miktarda SKCO2’nin çözünmesi ve karışımın nozül yardımıyla püskürtülerek atomize edilmesi prensibine dayanmaktadır (PADRELA ve ark., 2014; SHEN ve ark., 2014).

Süperkritik antisolvent mikronizasyonu (SAS): SAS tekniğinde SKA’lar antisolvent görevindedir. Bu nedenle partiküle edilecek gıda malzemesi SKA içerisinde çözülebilir formda olmamalıdır. Sistemde çözelti antisolvent içerisine enjekte edilmektedir. Solvent ve SKA birbiri içerisinde dağılabilirken gıda maddesi açıklandığı üzere çözünemeyen formdadır. Karışımın aşırı doymuş hale getirilmesi ile partikül oluşumu sağlanmaktadır (TANDYA ve ark., 2016).

Emülsiyonlarda SKE (SFEE): SFEE tekniği geleneksel emülsiyon tekniği ile SKA’ların özgün niteliklerinin birlikte kullanıldığı ve işlem sonunda istenilen özellikteki mikro ve nano partikül üretiminde yararlanıldığı bir işlemdir (LEVAI ve ark., 2015; LAKKIS, 2016). Geleneksel buharlaştırma ve ekstraksiyon teknikleri fazla miktarda çözücü gerektirdiği, yüksek sıcaklıkta opere edildiği ve vitaminler, enzimler gibi sıcaklığa karşı hassasiyeti olan biyolojik materyaller için uygun olmaması gibi sebeplerden dolayı mecburen tercih edilememekte, bu noktada da SFEE tekniği önemli bir alternatif oluşturmaktadır.

3.3. SKA kromatografisi:

Gıda analizi, analitik kimyada büyük önemi olan bir alandır ve bazen sadece biyolojik aktiviteye sahip materyaller veya besinler değil aynı zamanda bulaşıcı maddeler, yabancı maddeler, tahşiş unsurları ve yasadışı maddeler de dâhil olmak üzere zararı olan ya da herhangi bir gıda maddesinin içerisinde bulunan komponentlerin tespit edilmesi şeklinde zararı olmayan/rutin metodlar kapsamında kullanılmaktadır. Çalışılan konulardaki bu fazla çeşitlilik, hâlihazırda yapılan çalışmalardan da görüldüğü üzere kromatografik yöntemleri oldukça fazla kullanılır hale getirmiştir (BIJTTEBIER ve ark., 2014; BERNAL ve ark., 2013). Bu bağlamda sıvı kromatografisi (LC) ve gaz kromatografisi (GC) en köklü ve en yaygın kromatografi teknikleri olarak bilinmektedir (LITTLEWOOD, 2013; MEYER, 2013).
Bununla birlikte, son birkaç yılda SKA’ların kullanımı gıda sektörünün pek çok farklı alanında olduğu gibi kromatografi alanında da araştırmacılardan ilgi görmüştür. Özellikle süperkritik karbon dioksit (SKCO2), toksik olmaması, ucuz olması, patlayıcı olmaması, güvenli olması (generally recognized as safe, GRAS), diğer SKA’lara oranla daha düşük kritik sıcaklığa ve kritik basınca sahip olması (Tc: 31°C, Pc: 7,4 MPa) gibi nedenlerden dolayı çok tercih edilmektedir.
Süperkritik akışkan kromatografisi (Supercritical Fluid Chromatography, SFC) ilk olarak mobil faz olarak saf CO2’den yararlanmıştır fakat günümüzde ana faz olan CO2’ye ilave edilen organik modifiye edici çözücüler sayesinde etken maddeye göre ayarlanabilen, değişebilen polariteye de sahip olmasından dolayı kritikaltı koşullarda da kullanılmaktadır (DESIMONE ve ark., 1992). Süperkritik akışkan kromatografisi, yüksek basınçlı sıvı kromatografisine (HPLC) kıyasla kolon boyunca daha düşük basınçta daha yüksek akış hızlı akışkankan kullanımını mümkün kılmaktadır ki bu kolaylık daha az solvent kullanımı, kısa zamanda analiz kolaylığı ve daha yüksek verim sağlayan avantajlar sunabilmektedir. Bu durum aynı zamanda kromatogramda daha keskin pikler, daha iyi çözünürlük ve kolon dengesine daha çabuk ulaşılmasından dolayı zaman anlamında daha pratik çözümleri beraberinde getirmektedir. Süperkritik akışkan kromatografisinin uygulandığı başlıca gıda materyelleri Tablo 4’te örneklendirilmiştir (KING, 2000).

3.4. SKA ile Sterilizasyon:

Gıdaların işlenmesinde ve oda sıcaklığında muhafaza edilebilmesinde yararlanılan metodlar genellikle 100 ila 1000 MPa arasında değişen yüksek basınç uygulamaları ile mümkündür (CHEFTEL, 1995). İkinci bir alternatif olarak ise hidrostatik basınç ile spesifik sıcaklık değerlerinin sinerjik etkisi sporları inaktive etmek ve aynı zamanda gıdanın yapısını muhafaza etmek üzere araştırılmaktadır. Yapılan birçok yeni araştırma, toksik olmayan ve ucuz bir gaz olan SKCO2'nin virüslerin inaktivasyonu ve zararlı kontrolü için de kullanılabileceğini göstermektedir (QIU ve ark., 2009; WHITE ve ark., 2006). SKA desteği ile sterilizasyon, gıda maddelerinin pastörize edilmesi ve sterilizasyonu (özellikle sıvı fazda), ısıya duyarlı maddelerin sterilizasyonu ve ayrıca biyomedikal uygulamalarda termal ve hidrolitik olarak duyarlı polimerik malzemeler için umut verici bir alternatif yöntemdir. Ayrıca, ultra-yüksek basınçlı işlemler (200-700 MPa) ile karşılaştırıldığında çok düşük basınca (20 MPa'dan düşük) ihtiyaç duyduğu için SC-CO2 uygulaması ekonomik açısından da cazip görünmektedir (RAO ve ark., 2014). Tablo 5, SKA ile sterilizasyon tekniği uygulaması yapılan gıdalardan bazıları hakkında materyal ve işlem detay bilgilerini özetlemektedir (PERRUT, 2012).

3.5. Atık arıtımı:

SKA’lar, gıda endüstrisinin atıklarının büyük grubu olan saman ve kepek mısır ve tahıl, şeker kamışı, pancar şekeri kamışı, meyve atığı vb. linyoselülozik materyallerin işlenmesi ve arıtılması için giderek artan hızda kullanılmaktadır. SKA ile atık arıtma işlemi, linyoselülozik materyallerin kimyasallar, pulp ve enerji için bir kaynak olarak daha fazla kullanılmasını sağlar. Bu kapsamda, lignin'in uzaklaştırılması ve linyoselülozik materyallerin içerdiği karbonhidratların daha ileri düzeyde kullanılmasına izin verilmesi için ön işlem yöntemleri araştırılmaktadır. Birçok SKA’lar (örneğin SK-metanol, SK-aseton ve SK-amonyak) kimyasal ön arıtma işlemlerinde güçlü asitler veya bazlara alternatif olarak kullanır. Öyle ki, lignin, selüloz ve bunların karışımları SK-su içinde nikel katalizör yardımı ile 400°C ve 25 MPa'da gazlaştırılabilmektedir. Aynı zamanda, çavdar ve pirinç kamışları da benzer koşullar altında gazlaştırılabilmektedir (PETERSON ve ark., 2008; JIN ve ar., 2001).

4. Sonuç

Dünya çapında yirmi beş yıldan fazla bir süredir kapsamlı Ar-Ge araştırmaları yapılmasına rağmen, SKA uygulamalarının halen az sayıda olması (geçmiş yıllara nazaran artmış gözlemlenmektedir.) araştırmacılar üzerinde motive edici bir güç yaratmıştır. Yapılan çalışmaların sayısının hızlı bir ivmelenme kaydetmesi gıda maddeleri ve nutrasötiklerden farmasötiklere, biyolojik uygulamalardan ve atık arıtımına ve yeni materyal üretimine kadar SKA’ların etkin rolünü açığa çıkarmaktadır. SKA teknolojisi, parlak bir geleceğe sahip umut verici bir alternatif teknolojidir. Son zamanlarda yeni teknolojiler hakkında öne sürülen alternatif sayısının oldukça fazla oluşu, özellikle gıda sektöründe araştırma geliştirme ve üretim sahalarında değerlendirilen tekniklere şüpheci bir önyaklaşımda bulunma eğilimini de beraberinde getirmektedir. İşte bu noktada tekrar belirtilmelidir ki, SKA teknolojisi avantajları ve kısıtları değerlendirildiğinde hâlihazırda uygulanmakta olan birçok geleneksel metoda göre çok iyi bir alternatif teşkil etmektedir. Hatta çalışmada bahsedildiği üzere kapasiteye bağlı olarak zaman içerisinde üretim kapasine de bağlı olarak sağladığı avantajlar, ekonomik ve çevresel kalkınmaya katkı, uzun yıllar verimli bir şekilde kullanılma gibi durumları da göz önünde bulundurulduğunda geleneksel tekniklere nazaran tercih sebebi haline gelmiştir. Üstelik gıda endüstrisinde tek alternatif olarak görüldüğü birtakım özel işlemleri de gerçekleştirebilmektedir. Sonuç olarak belirtilmelidir ki, SKA’ların gıda endüstrisinde yer bulup bulmadığı sorusunun cevabı kesinlikle evet olmadır. Mevcut ilgi, SKA teknolojisi kullanılarak işlenmiş gıda ürünlerinin raflarda daha çok görüleceği sinyalini vermektedir. Devam eden araştırmalar ise zamanla SKA teknolojisinin potansiyeli hakkında daha çok veriyi açığa çıkaracaktır. Bu nedenle süperkritik işlemlerin temelleri üzerine yapılan araştırma çalışmaları, yeni proseslerin ve ekipmanların geliştirilmesine yardımcı olacak olan SKA’ların daha iyi anlaşılması, uygulama alanlarınının genişletilmesi ve işleme maliyetlerinin azaltılması konusunda yardımcı olacaktır.


5. Kaynakça

ADSCHİRİ, T. 2002. Supercritical fluid technology. The Expanding World of Chemical Engineering.
ASKİN, R., and ÖTLES, S. 2005. Supercritical fluids. Acta Scientiarum Polonorum Technologia Alimentaria. 4:1, 3-16.
ASKİN, R., SASAKİ, M., and GOTO, M. 2010. Recovery of water-soluble compounds from Ganoderma lucidum by hydrothermal treatment. Food and Bioproducts Processing. 88:2, 291-297.
BERNAL, J. L., MARTÍN, M. T., and TORİBİO, L. (2013). Supercritical fluid chromatography in food analysis. Journal of Chromatography A, 1313, 24-36.
BİJTTEBİER, S., D’HONDT, E., NOTEN, B., HERMANS, N., APERS, S., EXARCHOU, V., and VOORSPOELS, S. 2014. Automated analytical standard production with supercritical fluid chromatography for the quantification of bioactive C17-polyacetylenes: A case study on food processing waste. Food chemistry. 165, 371-378.
BRENNECKE, J. F., and ECKERT, C. A. 1989. Phase equilibria for supercritical fluid process design. AIChE Journal. 35:9, 1409-1427.
BRUNO, T. J., and ELY, J. F. 1991. Supercritical fluid technology: reviews in modern theory and applications. CRC Press Llc.
BRUNNER, G. 2010. Applications of supercritical fluids. Annual Review of Chemical and Biomolecular Engineering, 1, 321-342.
BRUNNER, G. 2013. Gas extraction: an introduction to fundamentals of supercritical fluids and the application to separation processes (Vol. 4). Springer Science & Business Media.
CHEFTEL, J. C. 1995. High-pressure, microbial inactivation and food preservation. Revista de Agaroquimica y Tecnologia de Alimentos. 1:2-3, 75-90.
DESİMONE, J. M., GUAN, Z., and ELSBERND, C. S. 1992. Synthesis of fluoropolymers in supercritical carbon dioxide. Science. 257:5072, 945-947.
DİNCER, S., ACARLI, N. B., UZUN, İ. N., and DENİZ, Ş. 2007. A Second Option in Special Separation Operations: Supercritical Fluid Processes. Journal of Engineering and Natural Sciences. 25:2, 106-128.
FAGES, J., LOCHARD, H., LETOURNEAU, J. J., SAUCEAU, M., and RODİER, E. 2004. Particle generation for pharmaceutical applications using supercritical fluid technology. Powder Technology. 141:3, 219-226.
FERREİRA, S. R., and MEİRELES, M. A. A. 2002. Modeling the supercritical fluid extraction of black pepper (Piper nigrum L.) essential oil. Journal of Food Engineering. 54:4, 263-269.
HERRERO, M., CİFUENTES, A., and IBAÑEZ, E. 2006. Sub-and supercritical fluid extraction of functional ingredients from different natural sources: Plants, food-by-products, algae and microalgae: A review. Food chemistry. 98:1, 136-148.
Jİ, M., CHEN, X., WAİ, C. M., and FULTON, J. L. 1999. Synthesizing and dispersing silver nanoparticles in a water-in-supercritical carbon dioxide microemulsion. Journal of the American Chemical Society. 121:11, 2631-2632.
JİN, F. M., KİSHİTA, A., MORİYA, T., and ENOMOTO, H. 2001. Kinetics of oxidation of food wastes with H 2 O 2 in supercritical water. The Journal of Supercritical Fluids. 19:3, 251-262.
JUNG, J., and PERRUT, M. 2001. Particle design using supercritical fluids: literature and patent survey. The Journal of Supercritical Fluids. 20:3, 179-219.
JW KİNG, 2000. Encyclopedia of Separation Science,. Supercritical Fluid Chromatography, Food Technology. 2855-2860.
KİRAN, E., DEBENEDETTİ, P. G., and PETERS, C. J. (Eds.). 2012. Supercritical fluids: fundamentals and applications (Vol. 366). Springer Science & Business Media.
KOMPELLA, U. B., and KOUSHİK, K. 2001. Preparation of drug delivery systems using supercritical fluid technology. Critical Reviews™ in Therapeutic Drug Carrier Systems. 18(2).
KWAK, T. Y., and MANSOORİ, G. A. 1986. Van der Waals mixing rules for cubic equations of state. Applications for supercritical fluid extraction modelling. Chemical engineering Science. 41:5, 1303-1309.
LAKKİS, J. M. 2016. Encapsulation and controlled release technologies in food systems. John Wiley & Sons.
LANG, Q., and WAİ, C. M. 2001. Supercritical fluid extraction in herbal and natural product studies—a practical review. Talanta. 53:4, 771-782.
LEHOTAY, S. J. 1997. Supercritical fluid extraction of pesticides in foods. Journal of chromatography A. 785:1-2, 289-312.
LESTER, E., BLOOD, P., DENYER, J., GİDDİNGS, D., AZZOPARDİ, B., and POLİAKOFF, M. 2006. Reaction engineering: The supercritical water hydrothermal synthesis of nano-particles. The Journal of Supercritical Fluids. 37:2, 209-214.
LÉVAİ, G., MARTÍN, Á., DE PAZ, E., RODRÍGUEZ-ROJO, S., and COCERO, M. J. 2015. Production of stabilized quercetin aqueous suspensions by supercritical fluid extraction of emulsions. The Journal of Supercritical Fluids. 100, 34-45.
LİTTLEWOOD, A. B. 2013. Gas chromatography: principles, techniques, and applications. Elsevier.
MARTİNEZ, J. L. (Ed.). 2007. Supercritical fluid extraction of nutraceuticals and bioactive compounds. CRC Press PERRUT, M. 2000. Supercritical fluid applications: industrial developments and economic issues. Industrial & engineering chemistry research. 39:12, 4531-4535.
MATSON, D. W., FULTON, J. L., PETERSEN, R. C., and SMİTH, R. D. 1987. Rapid expansion of supercritical fluid solutions: solute formation of powders, thin films, and fibers. Industrial & engineering chemistry research. 26:11, 2298-2306.
MCHUGH, M., and KRUKONİS, V. 2013. Supercritical fluid extraction: principles and practice. Elsevier PALMER, M. V., and TİNG, S. S. T. 1995. Applications for supercritical fluid technology in food processing. Food chemistry. 52:4, 345-352.
MEYER, V. R. 2013. Practical high-performance liquid chromatography. John Wiley & Sons.
PADRELA, L., RODRİGUES, M. A., TİAGO, J., VELAGA, S. P., MATOS, H. A., and DE AZEVEDO, E. G. 2014. Tuning physicochemical properties of theophylline by cocrystallization using the supercritical fluid enhanced atomization technique. The Journal of Supercritical Fluids. 86, 129-136.
PENNİNGER, J. M., MCHUGH, M. A., RADOSZ, M., and KRUKONİS, V. J. 1985. Supercritical fluid technology.
PERRUT, M. 2012. Sterilization and virus inactivation by supercritical fluids (a review). The Journal of Supercritical Fluids. 66, 359-371.
PETERSON, A. A., VOGEL, F., LACHANCE, R. P., FRÖLİNG, M., ANTAL JR, M. J., and TESTER, J. W. 2008. Thermochemical biofuel production in hydrothermal media: a review of sub-and supercritical water technologies. Energy & Environmental Science. 1:1, 32-65.
POULİOT, Y., CONWAY, V., and LECLER, P. L. 2014. Food Processing: Principles and Applications: Separation and Concentration Technologies in Food Processing. John Wiley & Sons, Ltd.
QİU, Q. Q., LEAMY, P., BRİTTİNGHAM, J., POMERLEAU, J., KABARİA, N., & CONNOR, J. 2009. Inactivation of bacterial spores and viruses in biological material using supercritical carbon dioxide with sterilant. Journal of Biomedical Materials Research Part B: Applied Biomaterials. 91:2, 572-578.
RAO, M. A., RİZVİ, S. S., DATTA, A. K., and AHMED, J. (EDS.). 2014. Engineering properties of foods. CRC Press.
REVERCHON, E., DONSİ, G., and SESTİ OSSEO, L. 1993. Modeling of supercritical fluid extraction from herbaceous matrices. Industrial & engineering chemistry research. 32:11, 2721-2726.
RİZVİ, S. S., BENADO, A. L., ZOLLWEG, J. A., and DANİELS, J. A. 1986. Supercritical fluid extraction: fundamental principles and modeling methods. Food technology (USA).
SALTO, S. 1995. Research activities on supercritical fluid science and technology in Japan—a review. The journal of supercritical fluids. 8:3, 177-204.
SCHACHT, C., ZETZL, C., and BRUNNER, G. 2008. From plant materials to ethanol by means of supercritical fluid technology. The Journal of Supercritical Fluids. 46:3, 299-321.
SHEN, Y. B., DU, Z., WANG, Q., GUAN, Y. X., and YAO, S. J. 2014. Preparation of chitosan microparticles with diverse molecular weights using supercritical fluid assisted atomization introduced by hydrodynamic cavitation mixer. Powder Technology. 254, 416-424.
SİNGH, R. P., and Heldman, D. R. 2001. Introduction to food engineering. Gulf Professional Publishing.
SUN, Y. P. 2002. Supercritical Fluid Technology in Materials Science and Engineering: Syntheses: Properties, and Applications. CRC Press.
TAN, C. S., and LİOU, D. C. 1989. Modeling of desorption at supercritical conditions. AIChE journal. 35:6, 1029-1031.
TANDYA, A., ZHUANG, H. Q., MAMMUCARİ, R., and FOSTER, N. R. 2016. Supercritical fluid micronization techniques for gastroresistant insulin formulations. The Journal of Supercritical Fluids. 107, 9-16.
TSAİ, W. C., and RİZVİ, S. S. 2016. Liposomal microencapsulation using the conventional methods and novel supercritical fluid processes. Trends in Food Science & Technology. 55, 61-71.
UZEL, R. A. 2016. New dimension of slow food movement using supercritical fluid technology and methods to influence society by effective marketing strategies. Revista de Agaroquimica y Tecnologia de Alimentos. 22:5, 365-376.
UZEL, R. A. 2017. A practical method for isolation of phenolic compounds from black carrot utilizing pressurized water extraction with in-site particle generation in hot air assistance. The Journal of Supercritical Fluids. 120, 320-327.
WHİTE, A., BURNS, D., and CHRİSTENSEN, T. W. 2006. Effective terminal sterilization using supercritical carbon dioxide. Journal of biotechnology. 123:4, 504-515.
VİJAYARAGHAVAN, M., STOLNİK, S., HOWDLE, S. M., and ILLUM, L. 2013. Suitability of polymer materials for production of pulmonary microparticles using a PGSS supercritical fluid technique: preparation of microparticles using PEG, fatty acids and physical or chemicals blends of PEG and fatty acids. International journal of pharmaceutics. 441:1, 580-588.

*Makalenin birinci bölümü Eylül 2017 sayımızda yayınlanmıştır.

Ekim sayısının 82.sayfasında yayımlanmıştır.

Yazarın diğer yazıları