Dr. Cem Toker

Dr. Cem Toker

Renklerin mucizesi

Trabzon hurması

Meyvesi turuncu, koyu turuncu ve kırmızı-turuncu renkte olabilen Trabzon hurması, tadı buruk ve buruk olmayan olarak iki çeşide ayrılmaktadır.

Dr. Cem TOKER
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü
c.toker@zae.gov.tr


Subtropik iklim kuşağında yetişen Trabzon hurması (Diospyros kaki L.) Ebenaceae familyasına ait bir meyvedir. Nemi seven, organik madde açısından zengin ve pH 6.5-7.0 topraklarda yetişebilen meyvenin anavatanı Çin’dir. Meyvesi turuncu, koyu turuncu ve kırmızı-turuncu renkte olabilen Trabzon hurması, tadı buruk ve buruk olmayan olarak iki çeşide ayrılmaktadır. Tadı buruk olmayan meyve çeşidi hasattan hemen sonra meyve sertken tüketilebilirken, buruk olan çeşit hasat sonrası meyve belirli olgunluğa geldikten sonra tüketilebilmektedir. Ülkemizde yoğun olarak Akdeniz Bölgesinde üretilen Trabzon hurması eylül sonu kasım ortası hasat edilmektedir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) 2014 yılı verilerine göre, Trabzon hurmasının Dünya’daki toplam üretim miktarı 5.190.624 ton olup üretim yoğun olarak Çin (3.730.800 ton), Kore (428.363 ton), İspanya (245.000 ton) ve Japonya (240.600 ton) ülkelerinde gerçekleşmiştir (FAO, 2014). Türkiye İstatistik Kurumu 2014 yılı verilerine göre, Türkiye’de toplam 33 bin 470 ton Trabzon hurması üretilmiş, üretimin büyük bölümü, Akdeniz (17.568 ton), Ege (6.446 ton), Marmara (4.435 ton), Karadeniz (2.394) ve Güneydoğu Anadolu (2.260 ton) Bölgelerinden elde edilmiştir. Meyve, çoğunlukla taze olarak tüketilmekte olup gıda endüstrisinde dondurma, marmelat, şurup ve jöleli tatlı üretiminde kullanılmaktadır (ANONYMOUS, 2016).


Trabzon hurması, A, B1, B2, B3, B6, B9, C ve E vitaminlerini, kalsiyum, demir, potasyum, magnezyum, sodyum, fosfor, çinko minerallerini, lif ve organik asitleri içermektedir (USDA, 2016). Meyve, yapısındaki biyoaktif bileşenlere bağlı olarak antiateroskleroz, antihiperglisemik, antidiyabetik, antihiperkolesterolemik, antiinflamatuvar, antitümör ve antioksidan etkilerinin yanı sıra göz sağlığını da korumaktadır (GATO ve ark., 2013; MATSUMOTO ve ark., 2011; YOKOZAWA ve ark., 2014).

Trabzon hurması, flavonol, antosiyanidin, tanin, karotenoid ve polifenollerden oluşan zengin fitokimyasal yapıya sahip bir meyvedir (BUTT ve ark., 2015). Meyvede temel olarak fruktoz, glikoz, sakkaroz, minör olarak galaktoz ve arabinoz şekerleri ve sitrik, malik ve süksinik organik asitleri bulunmaktadır (GIORDANI ve ark., 2011; NOVILLO ve ark., 2015). Meyveye renk veren ve besin değerini artıran karotenoid içeriğinin majör kısmını ß-kriptoksantin (% 50) oluşturmakta olup bunun yanında likopen (% 10), ß-karoten (% 10), lutein (% 5) ve zeaksantin (% 5) karotenoidleri bulunmaktadır. Trabzon hurmasındaki ferulik, gallik, kafeik ve p-kumarik asitler meyvenin fenol profilini oluşturmaktadır (YAQUP ve ark., 2016). Meyvenin yağ asidi profilini ağırlıklı olarak doymamış yağ asitleri (oleik, linoleik, linolenik ve palmitoleik asit) oluşturmaktadır (SINGH ve JOSHI, 2011). Meyve biyoaktif bileşenleri, flavonol (kuersetin, kamferol, mirisetin ve fisetin), antosiyanidin (siyanidin, pelargonidin, delfinidin, petunidin, malvidin ve peonidin), çözünebilir tanin (shibuol), pentasiklik triterpenoid (betulinik asit) ve flavan-3-ol monomerlerinden ((-)-epikateşin, (+)-kateşin, kateşin-3-gallat, gallokateşin, gallokateşin-3gallat, epikateşin gallat ve epigallokateşin gallat) oluşmaktadır. Buruk meyve çeşidinde, olgunlaşma sonrası flavan-3-ol monomerler ve antosiyanidinlerin konsantrasyonu çok yüksek olduğu halde, buruk olmayan meyve çeşidinde olgunlaşmanın başlaması ile bu fitokimyasalların konsantrasyonu azalmaktadır (GU ve ark., 2008; IKEGAMI ve ark., 2009; KIMIRA ve ark., 1998). Meyve çözünebilir tanin içeriği bakımından çeşide bağlı olarak farklılık göstermekte olup tadı buruk olan meyve daha yüksek konsantrasyonda tanin ve 4-6 kat daha fazla fenolik bileşen içermektedir (SUZUKI ve ark., 2005). Yapısındaki zengin fitokimyasallara bağlı olarak meyvenin antioksidan kapasitesi (oksijen radikal absorbans kapasitesi (ORAC)) 12.40-49.20 µmol/g’dır (DENEV ve YORDANOV, 2013).

Trabzon hurması yapısındaki tanin ve flavonol fitokimyasallarına bağlı olarak serbest radikalleri temizlemekte, kan basıncını düşürmekte, felç riskini azaltmakta ve antioksidan aktivite göstermektedir. Meyvedeki flavonol biyoaktifleri, prostaglandinlerin oluşumunda temel enzim olan siklooksigenaz enzimlerini (COX-1 ve COX-2) inhibe ederek prostaglandin sentezini baskılayarak ve anjiyotensin dönüştürücü enzim aktivitesini engelleyerek yüksek tansiyonu düşürmektedir. Bunlara ek olarak, flavonoller trombosit agregasyon (kümelenme) ve trombosit adezyona (yapışma) bağlı gelişen ateroskleroz (damar sertliği) riskini azaltmaktadır (BUTT ve ark., 2015; LEE ve ark., 2007).

Trabzon hurmasının günlük beslenme alışkanlığı içerisinde tüketimi, suda çözünür lif, flavonol ve fenolik bileşen profiline bağlı olarak lipit plazma metabolizmasının düzenlenmesine yardımcı olmaktadır (BUTT ve ark., 2015). Meyvenin günlük tüketimi, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından belirlenen limitlere göre günlük diyette alınması gereken (25 gr/gün) lif ihtiyacının karşılanması açısından önemlidir (WHO, 2016). Trabzon hurması, plazmada şilomikron, çok düşük yoğunluklu lipoprotein (VLDL), düşük yoğunluklu protein (LDL) ve trigliserit seviyesini önemli ölçüde azaltmaktadır. Aynı zamanda, fekal safra asidi atılımını artırarak kolesterol (özellikle düşük yoğunluklu protein (LDL)) seviyesinin azalmasını sağlamaktadır (MATSUMOTO ve ark., 2010).
Meyveler arasında çilek (160 µg/g) ve elmadan (26.9 µg/g) sonra en yüksek fisetin içeriğine sahip olan Trabzon hurması (10.5 µg/g) bu flavonole bağlı olarak mental ve nörodejeneratif hastalıklara karşı nöroprotektif etki göstermektedir. Bu özelliğinden dolayı Alzheimer ve Parkinson hastalıklarının tedavisinde fonksiyonel besin maddesi görevi üstlenmektedir. Ayrıca, fisetin öğrenmeyi ve hafızayı güçlendirmekte, nöronal hücre ölümünü azaltmaktadır. (KHAN ve ark., 2013; NABAVI ve ark., 2016).

Trabzon hurması yapısındaki betulinik asit ve shibuol fitokimyasallarına bağlı olarak antitömür özelliğe sahiptir. Betulinik asitin bu özelliği kanser hücrelerinde apoptotik hücre ölümüne sebep olmasına bağlıdır. Özellikle meyve kabuğundaki fenolik ve flavan-3-ol monomer bileşikleri, glikoz kaynaklı sitotoksiteyi azalttığından ve pankreastan salgılanan ?-amilaz enzimini inhibe ederek karbonhidrat emilimini yavaşlattığından dolayı tip 2 diyabet hastalığına karşı koruyucu etki göstermektedir (KAWAKAMI, ve ark., 2010; YAQUB ve ark., 2016).
Trabzon hurması, betulinik asit, shibuol, fisetin, karotenoid ve fenolik bileşen içeriği ile insan vücudunda serbest radikallerin neden olduğu bütün hastalıkların temelinde yer alan oksidatif hasara karşı koruyucu etki gösterdiğinden fonksiyonel bir besin maddesi olarak sağlığın korunmasına yardımcı olması açısından günlük beslenme alışkanlığı içerisinde tüketilmesi gereken bir meyvedir.

KAYNAKLAR

ANONYMOUS, 2016. Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Türkiye İstatistik Kurumu. http://rapory.tuik.gov.tr/22-01-2017-02:35:28-1314780013143313283046573343.html. (Erişim tarihi : 21 Ocak 2017).

BUTT, M.S., SULTAN, M.T., AZIZ, M., NAZ, A., AHMED, W., KUMAR, N. and IMRAN, M., 2015. PERSIMMON (DIOSPYROS KAKI) FRUIT: HIDDEN PHYTOCHEMICALS AND HEALTH CLAIMS. EXCLI Journal, 14: 542-561

DENEV, P. and YORDANOV, A., 2013. Total polyphenol, proanthocyanidin and flavonoid content, carbohydrate composition and antioxidant activity of Persimmon (Diospyros Kaki L.) fruit in relation to cultivar and maturity stage. Bulgarian Journal of Agricultural Science, 19(5): 981-988.

FAO, 2014. http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC

GATO, N., KADOWAKI, A., HASHIMOTO, N., YOKOYAMA, S.I. and MATSUMOTO, K., 2013. Persimmon fruit tannin-rich fiber reduces cholesterol levels in humans. Annals of Nutrition and Metabolism, 62(1): 1-6.

GIORDANI, E., DOUMETT, S., NIN, S. and DEL BUBBA, M., 2011. Selected primary and secondary metabolites in fresh persimmon (Diospyros kakiThunb.): A review of analytical methods and current knowledge of fruit composition and health benefits. Food Research International, 44: 1752-1767.

GU, H., LI, C., XU, Y., HU, W., CHEN, M. and WAN, Q., 2008. Structural features and antioxidant activity of tannin from persimmon pulp. Food Res Int., 41:208-217.

IKEGAMI, A., AKAGI, T., POTTER, D., YAMADA, M., SATO, A., YONEMORI, K., KITAJIMA, A. and INOUE, K., 2009. Molecular identification of 1-Cys peroxiredoxin and anthocyanidin/flavonol 3-O-galactosyltransferase from proanthocyanidin-rich young fruits of persimmon (Diospyros kaki Thunb.) Planta, 230(4): 841-855.

KAWAKAMI, K., AKETA, S., NAKANAMI, M., IIZUKA, S. and HIRAYAMA, M., 2010. Major water-soluble polyphenols, proanthocyanidins, in leaves of persimmon (Diospyros kaki) and their ?-amylase inhibitory activity. Bioscience, Biotechnology and Biochemistry, 74: 1380-1385.

KAWASE M, MOTOHASHİ N, SATOH K, SAKAGAMİ H, NAKASHİMA H, TANİ S, 2013. Biological activity of persimmon (Diospyros kaki) peel extracts. Phytother Res., 17:495–500.

KHAN, N., SYED, D.N., AHMAD, N. and MUKHTAR. H., 2013. Fisetin: A Dietary Antioxidant for Health Promotion. antıoxıdants & redox sıgnalıng 19(2): 151-162.

KIMIRA, M., ARAI, Y., SHIMOI, K. and WATANABE S., 1998. Japanese intake of flavonoids and isoflavonoids from foods. J Epidemiol, 8: 168-175.

LEE, Y.A., CHO, E.J., TANAKA, T. and YOKOZAWA, T., 2007. Inhibitory activities of proanthocyanidins from persimmon against oxidative stress and digestive enzymes related to diabetes. J. Nutr. Sci. Vitaminol, 53: 287-292.

MATSUMOTO, K., YOKOYAMA, S. and GATO, N., 2010. Bile acid binding activity of young persimmon (Diospyros kaki) fruit and its hypolipidemic effect in mice. Phytother Res., 24:205-210.

MATSUMOTO, K., KADOWAKI, A., OZAKI, N., TAKENAKA, M., ONO, H., YOKOYAMA, S. and GATO, N., 2011. Bile acid-binding ability of kaki-tannin from young fruits of persimmon (Diospyros kaki) in vitro and in vivo. Phytotherapy Research, 25(4): 624-628.

NABAVI, S.F., BRAIDY, N., HABTEMARIAM, S., SUREDA, A., MANAYI, A. and NABAVI, S.M., 2016. Neuroprotective Effects of Fisetin in Alzheimer's and Parkinson's Diseases: From Chemistry to Medicine. Curr Top Med Chem., 16(17): 1910-1915.

NOVILLO, P., BESADA, C., TIAN, L., BERMEJO, A. and SALVADOR, A., 2015. Nutritional Composition of Ten Persimmon Cultivars in the “Ready-to-Eat Crisp” Stage. Effect of Deastringency Treatment. Food and Nutrition Sciences, 6: 1296-1306.

SIngh, S. and Joshı, h., 2011. diospyros kaki (ebenaceae): A review. Asian J. Res. Pharm. Sci.,1(3): 55-58.

SUZUKI, T., SOMEYA, S., HU, F. and TANOKURA, M., 2005. Comparative study of catechin compositions in five Japanese persimmons (Diospyros kaki). Food Chemistry, 93:149-152.

USDA, 2016. United States Department of Agriculture Agricultural Research Service. https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/2337?manu=&fgcd=&ds=

YAQUB, S., FAROOQ, U., SHAFI, A., AKRAM, K., MURTAZA, M.A., KAUSAR, T. and SIDDIQUE, F., 2016. Chemistry and Functionality of Bioactive Compounds Present in Persimmon. Journal of Chemistry, Article ID 3424025, http://dx.doi.org/10.1155/2016/3424025.

YOKOZAWA, T., PARK, C.H., NOH, J.S. and ROH, S.S., 2014. Role of oligomeric proanthocyanidins derived from an extract of persimmon fruits in the oxidative stress-related aging process. Molecules., 19: 6707-6726.

WHO, 2016. Wolrd Health Organization. (http://www.who.int/nutrition/topics/en/)

Mayıs sayısının 81.sayfasında yayımlanmıştır.