Yabancı yatırımları teşvik aracı olarak irtibat bürosu ve hukuki rejimi

Kanun koyucunun irtibat bürolarını mevzuatımıza kazandırmaktaki iktisadi amacı, yabancı yatırımcıların belirli bir süre sonra Türkiye’de şirketleşmesini ve planladıkları yatırımları gerçekleştirmelerini sağlamaktır.



Kanun koyucunun irtibat bürolarını mevzuatımıza kazandırmaktaki iktisadi amacı, yabancı yatırımcıların belirli bir süre sonra Türkiye’de şirketleşmesini ve planladıkları yatırımları gerçekleştirmelerini sağlamaktır. Bu bağlamda irtibat büroları, Türkiye pazarına girmeyi düşünen yabancı yatırımcılar açısından da elverişli bir tercih olarak değerlendirilebilir

Av. Emine Başcı Devres

Devres Hukuk Bürosu
www.devres-law.com

Küreselleşen ekonominin bir gereği olarak Türkiye’nin yabancı yatırımlar için cazip bir pazar haline getirilmesi ve bu doğrultuda yabancı yatırımcıların Türkiye’de ekonomik girişimlerde bulunmalarının teşvik edilmesi amacıyla yürütülen çalışmalar, en önemli yasal dayanağını 17 Haziran 2003 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 4875 sayılı “Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu”ndan (“Kanun”) almaktadır.

Kanun’un 1. maddesinde ifade edildiği üzere Kanun’un amacı, “doğrudan yabancı yatırımların özendirilmesine, yabancı yatırımcıların haklarının korunması ile yatırım ve yatırımcı tanımlarında uluslararası standartlara uyulmasına, doğrudan yabancı yatırımların gerçekleştirilmesinde izin ve onay sisteminin bilgilendirme sistemine dönüştürülmesine ve tespit edilen politikalar yoluyla doğrudan yabancı yatırımların artırılmasına ilişkin esasları düzenlemek” olarak ifade edilmektedir.
Doğrudan yabancı yatırımların ülkemizde teşvik edilmesi için irtibat büroları, Kanun’da belirtilen bu amacın gerçekleştirilebilmesi için önemli bir araç olarak değerlendirilmiş ve Ekonomi Bakanlığı tarafından yabancı ülke kanunlarına göre kurulmuş şirketlere, Türkiye'de ticarî faaliyette bulunmamak kaydıyla irtibat bürosu açma izni verilebileceği hususu düzenlenmiştir. Böylece mevzuatımız, özellikli bir statü olarak yabancı yatırımcıya gayri ticari birtakım faaliyetleri gerçekleştirmek üzere Türkiye’de irtibat bürosu açma; yatırım yapmadan önce hedeflediği piyasa ile ilgili araştırma ve değerlendirme yapabilme; bu esnada da birtakım vergi avantajlarından yararlanabilme imkânını tanımıştır.
20 Ağustos 2003 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan ve 3 Temmuz 2012'de tadil edilen şekli ile “Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği” (“Yönetmelik”), irtibat bürolarının kuruluş ve işleyişini düzenlemektedir.
İrtibat büroları, yabancı yatırımların teşvik edilmesi amacıyla, yatırımcıların belirli tip faaliyetleri Türkiye’de yine belirli bir süre ile gerçekleştirmeleri esası üzerine kurulmuştur. Yabancı yatırımcıların teşviki amacıyla bu geçici süre zarfında irtibat bürolarına vergisel yükümlülükler yönünden de birtakım avantajlar getirilmiştir. Buna göre, Gelir Vergisi Kanunu’nun 23/14. maddesine göre, kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işverenlerin istihdam ettiği personele, işverenin Türkiye dışında elde ettiği kazançları üzerinden döviz olarak ödediği ücretler gelir vergisinden istisna edilmiştir. Yine Gelir Vergisi Kanunu’ndaki bu istisnai hüküm ile bağlantılı olarak Damga Vergisi Kanunu’nun damga vergisinden istisna edilen kâğıtlara ilişkin 2 Sayılı Tablosu’nda da, Gelir Vergisi Kanunu’nun 23. maddesinde belirtilen ücretlere ilişkin kâğıtların damga vergisinden istisna edildiği belirtilmiştir.
Yabancı bir şirketin Türkiye’de irtibat bürosu kurmak için başvurması halinde Ekonomi Bakanlığı tarafından i) şirketin faaliyet konusu, ii) sermayesi ve iii) istihdam edilen personel sayısı gibi unsurlar inceleme konusu yapılır. Ayrıca yeni kurulan yabancı şirketler için bu ana kriterler yanında asgari bir senelik faaliyet şartı da öngörülebilmektedir.
İrtibat bürosu açmak için yapılacak başvuru, Yönetmelik’in 7. maddesinde öngörülen belgeler ile birlikte Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü’ne (“Genel Müdürlük”) yapılacaktır. Müracaatlar, istenilen bilgi ve belgelerin tam ve eksiksiz olması kaydıyla, başvuru tarihinden itibaren on beş iş günü içinde Genel Müdürlük tarafından sonuçlandırılır.
Genel Müdürlük tarafından İrtibat büroları için yapılan ilk başvurularda, azami üç yıl süre için talep edilen ve Ekonomi Bakanlığı’nca da uygun görülen faaliyetler kapsamında izin verilmektedir. İrtibat büroları, ticari faaliyette bulunmamak kaydıyla ancak izin verilen şu konularda Türkiye’de faaliyette bulunabilirler:
i) Temsil ve ağırlama (Yabancı şirketin sektörel kuruluşlar nezdinde ve ilgili organizasyonlarda temsil edilmesi, yabancı şirket yetkililerinin Türkiye’deki iş temaslarının koordinasyonu ve organizasyonu, bu kişilerin ofis kullanım ihtiyaçlarının karşılanması),
ii) Türkiye’deki tedarikçilerin kalite ve standart açısından kontrolü, denetimi ve tedarikçi temini (Yabancı şirket adına üretim yaptırılan firmaların, yabancı şirketin kalite standartları çerçevesinde denetlenmesi, yabancı şirketin ürün ve üretici taleplerinin temini),
iii) Teknik destek (Distribütörlere yönelik eğitim veya teknik destek sağlanması, tedarikçi üreticilere kalite standartlarını arttırmaları yönünde destek hizmeti sunulması),
iv) Haberleşme ve bilgi aktarımı (Türkiye ile iş ilişkisi içinde bulunan yabancı şirkete iletilmek üzere piyasadaki gelişmeler, tüketici eğilimleri, rakip firmaların ve distribütörlerin satış durumları, distribütör firmanın performansı, vb. konulara ilişkin bilgilerin toplanması ve aktarılması),
v) Bölgesel yönetim merkezi (Yabancı şirketin, diğer ülkelerdeki birimlerine yönelik olarak; yatırım ve yönetim stratejilerinin oluşturulması, planlama, tanıtım, satış, satış sonrası hizmetler, marka yönetimi, finansal yönetim, teknik destek, AR-GE, dış tedarik, yeni geliştirilen ürünlerin test edilmesi, laboratuvar hizmetleri, araştırma ve analiz, çalışanların eğitimi gibi faaliyetlere ilişkin koordinasyon ve yönetim hizmeti sağlanması).
İrtibat bürolarının belirli şartlar altında faaliyet sürelerinin uzatılması mümkün olup, süre uzatım talebi de yine Genel Müdürlük tarafından değerlendirilmektedir. Ancak pazar araştırması veya yabancı şirketin ürünlerinin ya da hizmetlerinin tanıtımını yapmak üzere izin alan irtibat bürolarının faaliyet süreleri genellikle uzatılmamaktadır. Diğer faaliyet konuları için yapılan süre uzatım talepleri de Genel Müdürlük tarafından büronun geçmiş yıl faaliyetleri, yabancı şirketin Türkiye’de geleceğe yönelik iş planı ve hedefleri, mevcut ve öngörülen harcama tutarı ile istihdam edilen personel sayısı çerçevesinde değerlendirilmektedir.
İrtibat büroları kurulduktan sonra Ekonomi Bakanlığı’nın sıkı denetimine bağlı bir şekilde izin verilen faaliyet konuları çerçevesinde hareket ederler. Bu itibarla irtibat büroları her yıl en geç Mayıs ayı sonuna kadar, büronun geçmiş yıl faaliyetleri hakkında, Yönetmelik ekinde yer alan İrtibat Bürolarının Faaliyetlerine İlişkin Bilgi Formu'nu ve ekli belgelerini Ekonomi Bakanlığı’na gönderirler ve denetime tabi tutulurlar. Bu formu ve ekli belgelerini göndermeyen irtibat bürolarının, süre uzatma talepleri değerlendirmeye alınmayacağı gibi faaliyet izinleri de re’sen iptal edilebilir. Dolayısıyla İrtibat Bürolarının Faaliyetlerine İlişkin Bilgi Formu ve bu formla birlikte irtibat bürosunca verilen bilgi ve belgeler irtibat bürosunun faaliyetlerinin devamı ve/veya süre uzatım taleplerinin değerlendirilmesi açısından büyük öneme sahiptir. İrtibat bürosunun faaliyetleri, gerçekleştirdiği para transferleri, yapısal ve iktisadi organizasyonu, istihdam edilen personel sayısı, irtibat bürosunun faaliyetlerini mevzuata ve izin verilen faaliyet konusuna uygun yürütüp yürütmediği, irtibat bürosu tarafından Genel Müdürlük’e sunulan ve irtibat bürosunun Genel Müdürlük’teki dosyasında tutulan bilgi, beyan ve evraklar üzerinden tespit ve tayin edilir.
İrtibat bürolarının faaliyetlerini sona erdirmesi durumunda da kapatma işlemi için, ilgili vergi dairesinden alınacak iş bırakma-yoklama fişi Genel Müdürlüğe gönderilmektedir.
İrtibat bürolarının gerek açılış gerekse de kapanışları, sermaye şirketlerinden çok daha basit bir usulde düzenlenmiştir. Kanun koyucu, yabancı yatırımın ülkemizde teşvik edilmesi için irtibat ofislerini hem sermaye şirketlerinden daha basit bir kuruluş/kapanış usulüne tabi tutmuş, hem de birtakım vergi avantajları tanımıştır. Bu ayrıcalıklar irtibat bürolarının geçici ve istisnai bir statü olarak hukukumuza kazandırılmış olmasından kaynaklanmakla birlikte, irtibat bürosu statüsünün uzun süreli olarak devam ettirilmesini önlemek ve bu suretle geçici olarak tanınan avantajlardan haksız yere menfaat sağlanmasının önüne geçmek amacıyla irtibat bürolarının faaliyetleri Ekonomi Bakanlığı’nın denetimine tabi tutulmuştur.
Kanun koyucunun irtibat bürolarını mevzuatımıza kazandırmaktaki iktisadi amacı, yabancı yatırımcıların belirli bir süre sonra Türkiye’de şirketleşmesini ve planladıkları yatırımları gerçekleştirmelerini sağlamaktır. Bu bağlamda irtibat büroları, Türkiye pazarına girmeyi düşünen yabancı yatırımcılar açısından da elverişli bir tercih olarak değerlendirilebilir. Dolayısıyla Ekonomi Bakanlığı’nca da bu iktisadi amaç gözetilerek, uygulamada, irtibat bürolarının faaliyet izni sürelerinin sonunda şirketleşmeleri beklenmekte, bu husus teşvik edilmekte ve bu sebeple de süre uzatım talepleri – her bir münferit başvuru özelinde değerlendirilmekle birlikte –bu iktisadi hedef doğrultusunda dar bir çerçevede değerlendirilmektedir. İrtibat büroları, ancak geçici süreliğine ve mevzuatta öngörüldüğü şekilde faaliyet gösterdiği takdirde kanun koyucunun bu statüyü hukukumuza ve ekonomimize kazandırma amacına katkıda bulunmuş olacaktır. Dolayısıyla irtibat bürolarının ve başvuru sahiplerinin mevzuata ve mevzuatın getiriliş amacına bağlı kalması, mevzuatın göz ardı edilmesi suretiyle örtülü ticaret yapma, amacı aşan faaliyetlerde bulunma ve/veya bu hukuki statünün getirdiği bir kısım vergisel avantajlardan uzun süre yararlanma gibi suiistimale yönelik iş ve eylemlerden kaçınılması gerekmektedir.

Yazarın diğer yazıları